Ultrasonografia transkawitalna jest połączeniem dwóch metod diagnostycznych - ultrasonografii i fiberoskopii. Głowica USG umieszczona na końcu fiberoskopu zostaje wprowadzona do przewodu pokarmowego tak jak przy typowym badaniu endoskopowym (gastroskopii czy kolonoskopii). Wysyłana przez głowicę fala ultradźwiękowa po odbiciu się od otaczających tkanek jest zwrotnie odbierana (również przez głowicę) i następnie przetwarzana jak przy standartowym USG. W ten sposób na monitorze powstaje obraz badanych narządów.
Zależnie od miejsca, w którym znajduje się głowica USG, badanie nazywa się USG śródprzełykowym, śródżołądkowym, śródrektalnym (transrektalnym), itd. Szczególną odmianą endosonografii jest ultrasonografia śródprzewodowa (IDUS -intraductal ultrasound) trzustki lub dróg żółciowych. Badanie tych struktur staje się możliwe dzięki małej średnicy sondy USG - od 1,2-3,4mm. W tej ostatniej metodzie można wykryć zmiany o średnicy mniejszej od 1 mm, znajdujące się w odległości do 8 mm od sondy.

Badanie to umożliwia diagnostykę różnicową zmian w przewodzie pokarmowym i w jego otoczeniu. Z bardzo dużą precyzją - ustępującą jedynie badaniu histopatologicznemu - można ocenić także zaawansowanie procesu chorobowego (nie tylko rozległość, ale również głębokość jego penetracji). Dzięki tej metodzie można podjąć optymalne rozwiązanie np. co do sposobu leczenia polipów przewodu pokarmowego. Endosonografia w połączeniu z biopsją igłową daje niespotykane wcześniej możliwości diagnostyczne ściany przewodu pokarmowego, trzustki, przestrzeni zaotrzewnowej i innych struktur znajdujących się w pobliżu. Warto dodatkowo wspomnieć, że USG transrektalne daje najlepszą ocenę gruczołu krokowego wśród metod radiologicznych.

Nie ma bezwzględnej konieczności wykonania wcześniej innych badań. Należy jednak mieć na uwadze, że na początku procesu diagnostycznego wykonuje się prostsze i bardziej dostępne badania.

Przy endosonografii górnego odcinka przewodu pokarmowego i ultrasonografii śródprzewodowej należy być na czczo. Przy endosonografii jelita grubego wystarczy przygotowanie jak przed kolonoskopią (patrz "Sposób przygotowania do badania" w badaniu "Kolonoskopia"). Przy USG transrektalnym wystarczy przygotowanie jak do rektoskopii (patrz "Sposób przygotowania do badania" w badaniu "Rektoskopia"). Patrz dodatkowo "Sposób przygotowania do znieczulenia" w "Metody anestezjologiczne w badaniach diagnostycznych" w rozdziale "Metody znieczulania".
Badanie wykonuje się w znieczuleniu miejscowym. Wskazane jest również podanie środka uspokajającego

Badanie jest bardzo podobne do badania fiberoskopowego (patrz "Opis przebiegu badania" w badaniach: "Panendoskopia górnego odcinka przewodu pokarmowego", "Kolonoskopia", "Rektoskopia").
Patrz dodatkowo "Opis metod znieczulenia" w "Metody anestezjologiczne w badaniach diagnostycznych" w rozdziale "Metody znieczulania".
Wynik badania przekazywany jest w formie opisu, niekiedy z dołączonym zdjęciem zapisu USG badanego narządu.

Tak jak w przypadku określonego badania fiberoskopowego (patrz "Informacje, które należy zgłosić wykonującemu badanie" w badaniach: "Panendoskopia górnego odcinka przewodu pokarmowego", "Kolonoskopia", Rektoskopia").

Tak jak w przypadku określonego badania fiberoskopowego (patrz "Jak należy zachowywać się po badaniu?" w badaniach: "Panendoskopia górnego odcinka przewodu pokarmowego", "Kolonoskopia", "Rektoskopia").
Patrz dodatkowo "Jak należy zachowywać się po znieczuleniu?" w "Metody anestezjologiczne w badaniach diagnostycznych" w rozdziale "Metody znieczulania".

Tak jak w przypadku określonego badania fiberoskopowego (patrz "Możliwe powikłania po badaniu" w badaniach: "Panendoskopia górnego odcinka przewodu pokarmowego", "Kolonoskopia", "Rektoskopia").