Badanie można przeprowadzić w pozycji stojącej (Ryc.2-6), kolankowo - łokciowej, na boku lub w pozycji leżącej na plecach. Najpierw badający ogląda okolicę odbytu pacjenta, badając ją również dotykiem. Następnie palec chroniony rękawiczką i pokryty środkiem zmniejszającym tarcie (wazeliną, lignokainą w żelu) badający wprowadza do odbytnicy (Ryc.2-7 i Ryc.2-8). Pokonanie oporu zwieracza odbytu w prawidłowych warunkach jest bezbolesne. Czasem silny ucisk przez odbytnicę na kość ogonową może wywołać ból - nie musi to być objaw choroby. Badający opuszką wprowadzonego palca do odbytu, na każdej głębokości zakreśla pełny obwód, aby uzyskać informację ze wszystkich ścian odbytu i odbytnicy. Po wyjęciu palca z odbytnicy sprawdza, czy nie ma na nim śladu krwi. Po zakończeniu badania pacjent otrzymuje ligninę, aby oczyścić okolicę odbytu.

Ryc.2-6 Jedna z pozycji
ciała podczas badania
proktologicznego. Inne
pozycje do tego typu
badania są widoczne na
rycinach 2-20 i 2-21