Rozmaz mikrobiologiczny z pochwy pomaga ustalić przyczynę upławów, świądu, pieczenia lub nieprawidłowego zapachu wydzieliny. Wynik pokazuje skład flory bakteryjnej i obecność cech zapalenia, ale w zależności od objawów może wymagać uzupełnienia posiewem albo testem molekularnym ukierunkowanym na konkretny drobnoustrój.
Badanie bywa nazywane oceną stopnia czystości pochwy lub potocznie czystością pochwy.
Teoretyczne i techniczne podstawy badania
Badanie polega na ocenie wydzieliny pobranej z pochwy. Materiał można oglądać bezpośrednio pod mikroskopem w preparacie mokrym albo po utrwaleniu i wybarwieniu, między innymi metodą Grama. W zależności od zastosowanej metody ocenia się obecność komórek nabłonka i komórek zapalnych, proporcje poszczególnych typów bakterii oraz elementy mogące wskazywać na drożdżaki lub rzęsistka.
W diagnostyce bakteryjnej waginozy wybarwiony metodą Grama rozmaz może być oceniany w skali Nugenta. Wynik 0–3 odpowiada florze z przewagą pałeczek kwasu mlekowego, 4–6 oznacza florę pośrednią, a 7–10 przemawia za bakteryjną waginozą. Zakres i sposób opisania wyniku zależą od metody stosowanej przez laboratorium.
Sam obraz mikroskopowy nie pozwala wiarygodnie rozpoznać wszystkich zakażeń. Przy podejrzeniu między innymi rzeżączki, chlamydiozy lub rzęsistkowicy lekarz może zlecić test molekularny NAAT, a w wybranych sytuacjach posiew. Ujemny wynik mikroskopii nie zawsze wyklucza zakażenie.
Pobranie materiału może odbyć się podczas tej samej wizyty co cytologia, ale są to odrębne badania wykonywane z osobnych próbek i służące innym celom.
Czemu służy badanie?
Badanie wydzieliny z pochwy pomaga ocenić florę mikrobiologiczną i wykryć cechy zapalenia. Może wspierać rozpoznanie bakteryjnej waginozy, kandydozy lub rzęsistkowicy, jednak dobór metody i interpretacja wyniku powinny uwzględniać objawy, badanie ginekologiczne oraz ewentualne dodatkowe testy.
Wskazania do wykonania badania
- Świąd lub pieczenie pochwy i sromu, upławy albo nieprawidłowy zapach wydzieliny.
- Podejrzenie zapalenia pochwy lub zaburzenia jej flory mikrobiologicznej.
- Nawracające dolegliwości albo kontrola po leczeniu, jeżeli zaleci ją lekarz.
- Objawy ze strony układu moczowo-płciowego, gdy lekarz bierze pod uwagę przyczynę ginekologiczną.
Możliwość wykonania badania bez skierowania zależy od zasad danej placówki. Wynik powinien być interpretowany łącznie z objawami przez lekarza lub położną.
Sposób przygotowania do badania
Należy zastosować się do instrukcji placówki pobierającej materiał. Zwykle przez 24–48 godzin przed badaniem zaleca się nie stosować dopochwowych leków, kremów ani płukanek, nie używać tamponów i powstrzymać się od współżycia dopochwowego, o ile lekarz nie zaleci inaczej.
Krwawienie miesiączkowe może utrudnić ocenę próbki, dlatego termin warto uzgodnić z placówką. Jeżeli badanie jest pilne albo wykonywane z powodu podejrzenia zakażenia przenoszonego drogą płciową, nie należy samodzielnie go odkładać.
Opis badania
Pacjentka rozbiera dolną połowę ciała i kładzie się na fotelu ginekologicznym. Osoba pobierająca może delikatnie założyć wziernik, a następnie jałową wymazówką pobrać wydzielinę ze ścian pochwy. Przy części testów dopuszczalne jest samodzielne pobranie wymazu zgodnie z instrukcją zestawu lub placówki.
Próbka trafia do odpowiedniego podłoża transportowego albo na szkiełko mikroskopowe. W laboratorium może zostać oceniona w preparacie bezpośrednim, po wybarwieniu, w posiewie lub metodą molekularną. Sposób przekazania wyniku zależy od rodzaju zleconego badania.
Czas trwania badania
Samo pobranie materiału trwa zwykle od kilkunastu sekund do kilku minut. Czas oczekiwania na wynik zależy od zastosowanej metody laboratoryjnej.
Informacje, które należy przekazać przed badaniem
- Stosowane ostatnio leki dopochwowe, antybiotyki i leki przeciwgrzybicze.
- Termin ostatniej miesiączki oraz występujące krwawienie.
- Ciążę lub jej podejrzenie.
- Rodzaj i czas trwania objawów oraz wcześniejsze podobne dolegliwości.
- Możliwe narażenie na zakażenie przenoszone drogą płciową.
Jak zachowywać się po badaniu?
Po pobraniu wymazu zwykle można od razu wrócić do codziennych zajęć. Dalsze postępowanie zależy od wyniku i zaleceń osoby prowadzącej.
Możliwe powikłania po badaniu
Pobranie wymazu jest badaniem małego ryzyka. Założenie wziernika może powodować krótkotrwały dyskomfort, a sporadycznie niewielkie plamienie. Badanie można wykonywać również w ciąży, jeżeli istnieje wskazanie medyczne; należy wcześniej poinformować o ciąży osobę pobierającą materiał.
Opracowano na podstawie:
dr n. med. Wiesław Tyliński
Rozmaz mikrobiologiczny z pochwy
Encyklopedia Badań Medycznych
Wydawnictwo Medyczne MAKmed, Gdańsk 1996