PUNKCJA OPŁUCNEJ

TEORETYCZNE I TECHNICZNE PODSTAWY BADANIA

Badanie polega na wprowadzeniu igły przez powłoki tkankowe ściany klatki piersiowej (skórę, tkankę podskórną, mięśnie) do jamy opłucnej w celu wyciągnięcia (aspiracji) płynu lub powietrza. Pobrany z jamy opłucnej płyn można poddać dalszej ocenie jego własności fizycznych i chemicznych, badaniu bakteriologicznemu oraz cytologicznemu.

CZEMU SŁUŻY BADANIE?
Badanie służy pobraniu płynu z jamy opłucnej celem poddania go dalszemu badaniu fizykochemicznemu, bakteriologicznmu (mikrobiologicznemu) oraz cytologicznemu. Badanie pozwala zróżnicować rodzaj płynu nagromadzonego w jamie opłucnej - ustalić, czy jest to wysięk (płyn powstający z powodu zmian zapalnych), przesięk (płyn nie związany ze stanem zapalnym), czy też krew. Jest pomocne przy ustalaniu przyczyny zmian chorobowych w płucach (np. przy zapaleniu płuc, nowotworach płuc), którym towarzyszy nagromadzanie się płynu w jamie opłucnej.
Badanie może mieć jednocześnie charakter zabiegu terapeutycznego (usunięcie płynu lub powietrza), którego celem jest przywrócenie prawidłowej ruchomości oddechowej płuc i właściwe upowietrznienie miąższu płucnego.

WSKAZANIA DO WYKONANIA BADANIA
  • Objawy (kliniczne i z badań dodatkowych: badanie radiologiczne, utrasonografia) wskazujące na obecność płynu lub powietrza w jamie opłucnej:
  • odma opłucnej,
  • wysięk lub przesięk opłucnej,
  • ropniak opłucnej,
  • krwiak opłucnej.
Badanie jest wykonywane na zlecenie lekarza

BADANIA POPRZEDZAJĄCE
Badania radiologiczne lub ultrasonograficzne klatki piersiowej.

SPOSÓB PRZYGOTOWANIA DO BADANIA
Nie ma specjalnych zaleceń. Patrz dodatkowo "Sposób przygotowania do znieczulenia" w "Metody anestezjologiczne w badaniach diagnostycznych" w rozdziale "Metody znieczulania".
Badanie wykonuje się w znieczuleniu miejscowym. Przy badaniu dzieci może zaistnieć konieczność znieczulenia ogólnego

OPIS BADANIA
Bardzo często bezpośrednio przed punkcją opłucnej (oprócz osłuchiwania i opukiwania klatki piersiowej) badający wykonuje badanie radiologiczne lub ultrasonograficzne klatki piersiowej pacjenta dla potwierdzenia obecności oraz ustalenia rozmieszczenia płynu lub powietrza w jamie opłucnej. W przypadku istnienia np. płynu otorbionego w jamie opłucnej, nakłucie ściany klatki piersiowej może być wykonane w miejscu innym od opisanego poniżej.

Ryc. 5-7. Pozycja pacjenta podczas punkcji opłucnej Ryc. 5-8. Punkcja opłucnej (przekrój przez ścianę klatki piersiowej)


Pacjent do badania rozbiera się do połowy (górną połowę ciała), przyjmuje pozycję siedzącą, opiera się lekko przedramionami np. o stolik. Po odkażeniu skóry np. jodyną, badający podaje środek znieczulający miejscowo w iniekcji (1% roztwór lignokainy), ostrzykując skórę kilkakrotnie w miejscu planowanego nakłucia igłą punkcyjną. Nakłucie ściany klatki piersiowej wykonuje się igłą (zwykle długości 7-8 cm i średnicy 0,6-0,7 mm) z mandrynem (cienkim drutem zapewniającym drożność igły). Typowym miejscem nakłucia skóry jest VI przestrzeń międzyżebrowa na wysokości górnego brzegu żebra, w linii pachowej środkowej (ryc. 5-7). Po przekłuciu skóry badający wyciąga mandryn, natomiast do igły dołącza strzykawkę. Dalsze zagłębianie igły przez wykonującego badanie w ścianę klatki piersiowej kontrolowane jest podciśnieniem wytworzonym w strzykawce przez wyciągnięcie tłoka. W momencie przekłucia opłucnej ściennej istniejące w strzykawce podciśnienie wciąga płyn opłucnowy (ewentualnie istniejące w jamie opłucnowej powietrze) (ryc. 5-8). Płyn aspiruje się strzykawką lub przy pomocy odpowiedniego zestawu wytwarzającego podciśnienie. Pobrany płyn przesyła się do laboratorium celem wykonania badań fizykochemicznych, bakteriologicznych i cytologicznych.
Patrz dodatkowo "Opis metod znieczulenia" w "Metody anestezjologiczne w badaniach diagnostycznych" w rozdziale "Metody znieczulania".
Wynik badania przekazywany jest w formie opisu.
Badanie trwa zwykle kilka minut

INFORMACJE, KTÓRE NALEŻY ZGŁOSIĆ WYKONUJĄCEMU BADANIE
Przed badaniem
  • Skłonność do krwawień (skaza krwotoczna).
  • Wyniki posiadanych badań.
W czasie badania
  • Wszelkie nagłe dolegliwości (np. ból, duszność, osłabienie).
JAK NALEŻY ZACHOWYWAĆ SIĘ PO BADANIU?
Pacjent pozostaje przez co najmniej kilkanaście godzin pod stałą kontrolą lekarską. Wszelkie zalecenia, oprócz prowadzenia ustabilizowanego trybu życia, ustalane są indywidualnie przez lekarza prowadzącego leczenie pacjenta.
Patrz dodatkowo "Jak należy zachowywać się po znieczuleniu?" w "Metody anestezjologiczne w badaniach diagnostycznych" w rozdziale "Metody znieczulania".

MOŻLIWE POWIKŁANIA PO BADANIU
Bardzo rzadko zdarza się nakłucie naczyń międzyżebrowych lub nakłucie płuca (pacjent może odpluwać krwistą plwocinę), które zwykle jeszcze w trakcie badania jest rozpoznawane, i na ogół nie wymaga interwencji chirurgicznej. Sporadycznie może wystąpić odma opłucnowa.
Patrz dodatkowo "Możliwe powikłania po znieczuleniu" w "Metody anestezjologiczne w badaniach diagnostycznych" w rozdziale "Metody znieczulania".
Jeśli jest taka potrzeba badanie może być powtarzane. Wykonywane jest u pacjentów w każdym wieku. U kobiet ciężarnych badanie wykonuje się bez poprzedzających badań radiologicznych.

<<< Powrót Opracowano na podstawie:
prof. dr hab. med. Jan Skokowski
Punkcja opłucnej
"Encyklopedia Badań Medycznych"
Wydawnictwo Medyczne MAKmed, Gdańsk 1996