WZIERNIKOWANIE PĘCHERZA MOCZOWEGO

Badanie nazywane jest również: CYSTOSKOPIA

TEORETYCZNE I TECHNICZNE PODSTAWY BADANIA
Badanie to polega na bezpośrednim oglądaniu wnętrza pęcherza moczowego za pomocą wziernika zwanego cystoskopem, wprowadzonego przez cewkę moczową. Cystoskop jest sztywną metalową rurą z układem optycznym, w którym pole widzenia jest oświetlone dzięki wiązce świadłowodów (tzw. zimne oświetlenie). Wziernik ten, wyposażony jest w urządzenia umożliwiające np. przepłukiwanie wybranych miejsc, a także odsysanie płynnej treści. Cystoskopia może być połączona z pobraniem fragmentu tkanki (wycinka) do badania histopatologicznego. Niekiedy badania te poszerza się o sondowanie moczowodów (np. w przypadku podejrzenia bloku odpływu moczu w moczowodzie) przy pomocy specjalnego cewnika (sondę). Istnieje wówczas możliwość, aby przez wprowadzony do moczowodów cewnik podać środek cieniujący, który pochłania promieniowanie rentgenowskie. Jednoczesne prześwietlenie rentgenowskie pozwala uwidocznić moczowód na ekranie monitora lub na zdjęciach rentgenowskich.

CZEMU SŁUŻY BADANIE?
Badanie to umożliwia unaocznienie zmian zachodzących w pęcherzu moczowym i ujściach moczowodów. Stanowi ono niezwykle istotny element w rozpoznawaniu i różnicowaniu stanów zapalnych oraz guzów pęcherza moczowego. Niezwykle ważnym elementem badania - w przypadku podejrzenia guza pęcherza - jest pobranie wycinka do badania mikroskopowego. Ocena tkanki przez doświadczonego histopatologa pozwala nie tylko na wykluczenie, ale także w przypadku potwierdzenia tego rozpoznania, na wyznaczenie najlepszego w danym przypadku postępowania leczniczego. Przy pomocy cystoskopii ocenia się także stopień zalegania moczu w pęcherzu (np. w przypadku przerostu gruczołu krokowego).

WSKAZANIA DO WYKONANIA BADANIA
  • Guzy pęcherza moczowego.
  • Gruźlica układu moczowego.
  • Wady rozwojowe cewki i pęcherza moczowego.
  • Kamica moczowa.
  • Zapalenie pęcherza moczowego.
  • Krwiomocz nieznanego pochodzenia.
  • Ocena zespolenia moczowodowo-pęcherzowego nerki przeszczepionej.

    Badanie jest wykonywane na zlecenie lekarza

    SPOSÓB PRZYGOTOWANIA DO BADANIA
    Przed wykonaniem badania pacjent powinien oddać mocz w celu opróżnienia pęcherza. U osób u których istnieje zwiększone ryzyko rozwoju zakażenia dróg moczowych podaje się 1-2 dni przed cytoskopią zapobiegawczą dawkę leków przeciwbakteryjnych. Patrz dodatkowo "Sposób przygotowania do znieczulenia" w "Metody anestezjologiczne w badaniach diagnostycznych" w rozdziale "Metody znieczulania". Badanie wykonuje się w znieczuleniu miejscowym. Wskazane jest również podanie środka uspokajającego. Przy badaniu dzieci może zaistnieć konieczność znieczulenia ogólnego

    BADANIA POPRZEDZAJĄCE
    Decyzja o wykonaniu badania cytoskopowego lub jego poszerzonej wersji powinna być wynikiem konsultacji pomiędzy lekarzem prowadzącym (najczęściej nefrologiem) oraz wykonującym je urologiem. Ze względu na możliwość krwawienia w trakcie lub po badaniu celowe jest wykonanie podstawowych wskaźników układu krzepnięcia (czas krwawienia czas krzepnięcia).

    OPIS BADANIA
    Pacjent do badania układa się na specjalnym fotelu z nogami zgiętymi w biodrach i kolanach pod kątem 90 stopni. Nogi pozostają oparte na specjalnych podporach. Lekarz przeprowadzający badanie przemywa ujście cewki płynem odkażającym, a następnie nakłada pastę zawierającą środek miejscowo znieczulający. Po zlokalizowaniu wyjścia cewki, cytoskop jest wprowadzany delikatnymi ruchami do pęcherza moczowego (Ryc.3-5).



    Ryc.3-5 Cystoskopia (u mężczyzny) z podaniem przez cewnik do moczowodu środka cieniującego

    Zdarza się, że przy oglądaniu pęcherza konieczna jest zmiana pozycji pacjenta w celu lepszego dotarcia do stwierdzonej zmiany chorobowej. Niekiedy w czasie obserwowania pęcherza pobiera się z wybranych miejsc wycinki (do badania histopatologicznego) przy pomocy drobnych szczypiec, w które wyposażony jest cystoskop. Czynność ta wykonywana jest bezboleśnie. W niektórych przypadkach, badanie uzupełnia się o badanie moczowodów. Wówczas, pod kontrolą obrazu widzianego w cystoskopie, wprowadza się do jego wnętrza cienki cewnik. Następnie w trakcie podawania przez cewnik środka cieniującego (kontrastu) wykonuje się prześwietlenie rentgenowskie i obserwuje powstający obraz na ekranie monitora. W stosownych momentach można wykonać dokumentację zdjęciową. Po zakończeniu badania lekarz usuwa cystoskop z pęcherza. Patrz dodatkowo "Opis metod znieczulenia" w "Metody anestezjologiczne w badaniach diagnostycznych" w rozdziale "Metody znieczulania". Wynik badania przekazywany jest w formie opisu, niekiedy z dołączonymi kliszami.

    CZAS
    Badanie trwa zwykle od kilku do kilkunastu minut.

    INFORMACJE, KTÓRE NALEŻY ZGŁOSIĆ WYKONUJĄCEMU BADANIE
    Przed badaniem
  • Skłonność do uczuleń.
  • Aktualnie przyjmowane leki.
  • Skłonność do krwawień (skaza krwotoczna).
    W czasie badania
  • Wszelkie nagłe dolegliwości (np. ból, osłabienie).

  • JAK NALEŻY ZACHOWYWAĆ SIĘ PO BADANIU?
    Zgodnie z zaleceniami podanymi przez lekarza. Będą one zależne od rodzaju stwierdzonych zmian w drogach moczowych. Patrz dodatkowo "Jak należy zachowywać się po znieczuleniu?" w "Metody anestezjologiczne w badaniach diagnostycznych" w rozdziale "Metody znieczulania".

    MOŻLIWE POWIKŁANIA PO BADANIU
    Istnieje możliwość przejściowego pojawienia się krwi w moczu (krwiomocz). Niekiedy po badaniu w wyniku wprowadzenia instrumentów medycznych do dróg moczowych, może wystąpić zakażenie dolnego odcinka układu moczowego. Wymaga to przyjmowania leków przeciwbakteryjnych przepisanych przez lekarza prowadzącego. Patrz dodatkowo "Możliwe powikłania po znieczuleniu" w "Metody anestezjologiczne w badaniach diagnostycznych" w rozdziale "Metody znieczulania". Badanie może być powtarzane wielokrotnie. Wykonywane jest u pacjentów w każdym wieku, a także u kobiet ciężarnych.

    <<< Powrót Opracowano na podstawie:
    prof. dr hab. med. Bolesław Rutkowski
    Wziernikowanie pęcherza moczowego
    "Encyklopedia Badań Medycznych"
    Wydawnictwo Medyczne MAKmed, Gdańsk 1996