Fotel do uroflowmetrii z lejkiem i pojemnikiem pomiarowym w gabinecie urologicznym

Uroflowmetria

Uroflowmetria mierzy przepływ moczu podczas swobodnego oddawania go do specjalnego urządzenia. Sama nie wymaga cewnikowania ani znieczulenia i może być częścią szerszej diagnostyki urodynamicznej. Poniżej rozróżniamy prosty pomiar strumienia moczu od pełnego badania urodynamicznego, obejmującego także pomiary ciśnień, którego opis pochodzi z przywołanej publikacji źródłowej.

Badanie nazywane jest również pomiarem przepływu moczu. Nie jest to nazwa całego badania urodynamicznego.

Teoretyczne i techniczne podstawy badania

Uroflowmetria polega na pomiarze przepływu (strumienia) moczu w jednostce czasu podczas oddawania moczu (mikcji). Po niej często wykonuje się pomiar objętości moczu zalegającego w pęcherzu moczowym, zwykle za pomocą USG.

Pełne badanie urodynamiczne ocenia czynność tych części składowych dolnego odcinka dróg moczowych (mięśnia wypieracza pęcherza, szyjki pęcherza i zwieracza zewnętrznego cewki moczowej), od których zależy prawidłowe opróżnianie pęcherza moczowego podczas mikcji. W tym celu stosuje się m.in. elektromiograf do zapisu czynności elektrycznej badanych mięśni i manometr do pomiaru ciśnienia w pęcherzu moczowym. Aparatura może być sprzężona z komputerem, który dokonuje analizy danych. Zakres pomiarów zależy od wskazań; uroflowmetria może poprzedzać badanie z pomiarem ciśnień.

Czemu służy badanie?

Uroflowmetria pomaga ocenić opróżnianie pęcherza, ale sam nieprawidłowy przepływ nie określa jednoznacznie przyczyny zaburzeń.

Pełne badanie urodynamiczne pozwala dokładniej określić rodzaj zaburzeń prowadzących do nieprawidłowości w opróżnianiu pęcherza moczowego. Służy także ocenie jego pojemności oraz odczuwania wypełnienia. W badaniu urodynamicznym można określić nie tylko sprawność mięśni biorących udział w opróżnianiu pęcherza moczowego, ale także prawidłowość koordynacji pomiędzy wypieraczem pęcherza a zwieraczem cewki moczowej. Sama uroflowmetria nie obejmuje wszystkich tych pomiarów.

Czytaj również:  Endosonografia

Wskazania do wykonania badania

W zależności od dolegliwości lekarz kwalifikuje pacjenta do samej uroflowmetrii albo szerszej diagnostyki urodynamicznej. Wskazania do takiej oceny mogą obejmować:

  • Zaburzenia mikcji, takie jak: częstomocz dzienny lub nocny, parcia naglące, oddawanie moczu w kilku porcjach, osłabienie strumienia moczu i zaburzenia opróżniania pęcherza.
  • Znaczne zaleganie moczu po mikcji.
  • Nietrzymanie moczu.
  • Odpływy moczu wsteczne pęcherzowo-moczowodowe, jeśli wymagają oceny czynności pęcherza.
  • Uchyłki pęcherza moczowego, jeśli wymagają oceny jego czynności.

Badanie jest wykonywane na zlecenie lekarza.

Sposób przygotowania do badania

Pacjent powinien zgłosić się na uroflowmetrię z komfortowo wypełnionym pęcherzem, ponieważ badanie polega na pomiarze strumienia moczu podczas swobodnej mikcji. Należy przestrzegać instrukcji pracowni dotyczącej przygotowania.

Przed pełnym badaniem urodynamicznym z pomiarem ciśnienia śródbrzusznego pracownia może zalecić wypróżnienie. Zalegający w odbytnicy stolec może utrudniać pomiary. Środki przeczyszczające lub lewatywę stosuje się tylko na wyraźne zalecenie, a nie rutynowo przed samą uroflowmetrią. W razie objawów infekcji układu moczowego należy skontaktować się z pracownią; badanie z cewnikowaniem zwykle odracza się do wyleczenia zakażenia.

Sama uroflowmetria nie wymaga znieczulenia. Przy cewnikowaniu w ramach pełnego badania urodynamicznego można zastosować miejscowo żel znieczulający.

Badania poprzedzające

Zakres badań poprzedzających ustala lekarz zależnie od objawów i planowanej procedury. Mogą obejmować badanie ogólne moczu, posiew moczu, ocenę stężenia kreatyniny w surowicy oraz badanie ultrasonograficzne układu moczowego. Nie wszystkie są wymagane przed samą uroflowmetrią.

Przed inwazyjnym badaniem urodynamicznym należy wykluczyć czynną infekcję układu moczowego. U niektórych pacjentów, zwłaszcza u dzieci, lekarz może zlecić badania obrazowe w celu rozpoznania zmian anatomicznych, a nie tylko czynnościowych, np. cystouretrografię mikcyjną. Wymieniona w publikacji źródłowej urografia nie jest rutynowym warunkiem wykonania uroflowmetrii.

Opis badania

Podczas uroflowmetrii pacjent oddaje mocz do specjalnego urządzenia, które rejestruje jego objętość, przepływ i czas trwania mikcji. Pomiar można także przeprowadzić z użyciem kalibrowanego naczynia i pomiaru czasu. Po mikcji objętość moczu zalegającego w pęcherzu można ocenić za pomocą USG. Na tym może zakończyć się nieinwazyjna część diagnostyki.

Czytaj również:  Tomografia komputerowa układu oddechowego

Dalszy opis dotyczy pełnego badania urodynamicznego z cewnikami i pomiarem ciśnień, a nie samej uroflowmetrii.

Pacjent przyjmuje pozycję na wznak z lekko rozchylonymi nogami, np. na fotelu urologiczno-ginekologicznym. Dolna połowa ciała jest odsłonięta na czas zakładania cewników, z zachowaniem intymności. Badający może podać środek znieczulający miejscowo w postaci żelu. Następnie przez cewkę moczową zakłada cewnik do pęcherza moczowego. Objętość moczu zalegającego po mikcji można również zmierzyć po jego odprowadzeniu przez cewnik. Niekiedy badanie wykonuje się przez specjalny cewnik nadłonowy, zwany cystofixem, zależnie od sytuacji klinicznej.

Drugi cewnik badający zakłada do odbytnicy. Cewniki łączy się z przetwornikami ciśnienia, co umożliwia śledzenie zmian ciśnienia w pęcherzu moczowym i jamie brzusznej oraz pośrednią ocenę ciśnienia wytwarzanego przez mięsień wypieracz pęcherza. W zależności od wskazań czynność mięśni zwieraczy i dna miednicy ocenia się również za pomocą elektromiografii. Elektrody mogą być umieszczone na skórze w okolicy krocza lub na cewniku; opisana w publikacji źródłowej elektroda doodbytnicza nie jest obowiązkowym elementem każdego badania.

Faza badania urodynamicznego zwana cystometrią polega na powolnym wypełnianiu pęcherza moczowego przez założony cewnik, np. jałowym roztworem 0,9% chlorku sodu. Pacjent informuje o odczuwaniu wypełnienia i parcia na mocz. Kolejna faza, czyli badanie ciśnieniowo-przepływowe, polega na jednoczesnej ocenie zmian ciśnień i pomiarze strumienia moczu podczas mikcji.

W czasie badania prowadzi się rejestrację ciśnień oraz, jeśli jest wykonywana, zapis elektromiograficzny, co umożliwia szczegółową analizę danych. Po zakończeniu pomiarów badający usuwa założone cewniki i elektrody. Wynik przekazywany jest w formie opisu, niekiedy z dołączonymi wydrukami zapisów mierzonych parametrów.

Czas badania

Sam pomiar uroflowmetryczny trwa tyle, ile oddanie moczu. Wizyta może być dłuższa z powodu oczekiwania na wypełnienie pęcherza, pomiaru zalegania moczu lub potrzeby powtórzenia próby. Podane w publikacji źródłowej 60-90 minut dotyczy szerszego badania urodynamicznego, a nie samej uroflowmetrii; czas zależy od zakresu procedury.

Czytaj również:  Persuflacja

Informacje, które należy zgłosić wykonującemu badanie

Przed badaniem:

  • Wszelkie dolegliwości związane z układem moczowym, zwłaszcza pojawiające się podczas mikcji.
  • Aktualnie przyjmowane leki.

W czasie badania:

  • Wszelkie nagłe dolegliwości, np. ból.

Jak należy zachowywać się po badaniu?

Po samej uroflowmetrii zwykle nie ma specjalnych zaleceń. Po pełnym badaniu z cewnikowaniem należy przestrzegać instrukcji personelu. Antybiotyk nie jest rutynowo potrzebny po uroflowmetrii ani standardowo zalecany profilaktycznie po badaniu urodynamicznym; o ewentualnym leczeniu lub postępowaniu w szczególnych sytuacjach decyduje lekarz.

Możliwe powikłania po badaniu

Sama uroflowmetria jest badaniem nieinwazyjnym i nie wiąże się z ryzykiem uszkodzeń powodowanych przez cewnik. Poniższe powikłania dotyczą badania urodynamicznego z cewnikowaniem.

Może wystąpić przejściowe uczucie pieczenia i dyskomfortu przy oddawaniu moczu, niekiedy infekcja dolnych dróg moczowych. Rzadko dochodzi do uszkodzenia cewki moczowej, a wyjątkowo do perforacji (przedziurawienia) pęcherza. Gorączkę, dreszcze, nasilający się ból lub trudności z oddaniem moczu po badaniu należy pilnie zgłosić lekarzowi.

Badanie można powtarzać, jeśli istnieją wskazania. Zakres diagnostyki u dzieci i kobiet w ciąży ustala lekarz indywidualnie; nie należy traktować samej uroflowmetrii i badań inwazyjnych jako procedur o jednakowym ryzyku.

Opracowano na podstawie: prof. dr hab. med. Bolesław Rutkowski, „Badanie urodynamiczne z pomiarem przepływu moczu”, „Encyklopedia Badań Medycznych”, Wydawnictwo Medyczne MAKmed, Gdańsk 1996.