Scyntygrafia nerek pozwala ocenić budowę, ukrwienie i czynność każdej nerki osobno, a także obserwować odpływ moczu. Badanie wykorzystuje niewielką ilość radiofarmaceutyku i może zostać uzupełnione testem z lekiem dobranym do celu diagnostyki.
Badanie nazywane jest również badaniem izotopowym nerek lub renoscyntygrafią.
Do badań izotopowych nerek zalicza się:
- statyczną scyntygrafię nerek,
- renografię izotopową,
- renoscyntygrafię izotopową.
Teoretyczne i techniczne podstawy badania
Scyntygrafia nerek jest obrazową metodą badania struktury i czynności nerek, obu razem lub każdej z osobna. Obraz otrzymuje się poprzez podanie niewielkiej dawki radiofarmaceutyku, zwykle znakowanego technetem-99m, który jest następnie wychwytywany lub wydalany przez nerki. Poprzez dobór odpowiedniej metody i radioznacznika można ocenić ukrwienie nerek, wielkość filtracji kłębkowej, wydzielanie cewkowe oraz wydalanie moczu. Wszechstronna ocena tych parametrów jest możliwa dzięki zastosowaniu gammakamery połączonej z komputerem.
Niekiedy badania izotopowe nerek uzupełnia się o testy farmakologiczne, które polegają na ocenie funkcji nerek po podaniu dodatkowego leku: kaptoprylu bądź furosemidu. Po zakończeniu badania uzyskuje się cyfrowe obrazy nerek oraz, zależnie od rodzaju badania, dane liczbowe i wykresy przedstawiające zmiany poszczególnych wskaźników w czasie.
Czemu służy badanie?
Statyczna scyntygrafia nerek
Badanie ocenia strukturę narządu: kształt, wielkość, położenie oraz rozmieszczenie radioznacznika w miąższu nerek.
Renografia izotopowa
Badanie ocenia czynność nerek, w tym ich ukrwienie, filtrację kłębkową lub wydzielanie cewkowe oraz wydalanie moczu, zależnie od zastosowanego radiofarmaceutyku.
Renoscyntygrafia izotopowa
Renoscyntygrafia łączy ocenę obrazu i czynności nerek oraz daje możliwość obliczenia radioklirensów nerkowych, czyli wielkości przepływu osocza lub filtracji kłębkowej, dla każdej nerki osobno. Oddzielna ocena funkcji każdej nerki jest ważna, ponieważ badania biochemiczne krwi i moczu oceniają łączną funkcję obu nerek. Możliwe jest natomiast znaczne uszkodzenie jednej nerki przy wzmożonej czynności drugiej i pozornie prawidłowych parametrach krwi lub moczu.
Test farmakologiczny z kaptoprilem może być stosowany w diagnostyce nadciśnienia naczyniowo-nerkowego. Test z furosemidem służy do oceny utrudnienia odpływu moczu, między innymi w przypadku podejrzenia wodonercza lub podmiedniczkowego zwężenia moczowodu.
Wskazania do wykonania badania
- nadciśnienie tętnicze z podejrzeniem tła naczyniowo-nerkowego,
- zwężenie tętnicy nerkowej,
- ocena położenia, budowy i czynności nerek w przypadku zmian ogniskowych,
- wielotorbielowate zwyrodnienie nerek,
- przebyte zakażenia lub zapalenia nerek i podejrzenie blizn w miąższu,
- blok odpływu moczu, między innymi w przebiegu kamicy nerkowej, martwicy brodawek nerkowych lub podmiedniczkowego zwężenia moczowodu,
- wady wrodzone nerek,
- ocena nerki przeszczepionej.
Badanie jest wykonywane na zlecenie lekarza.
Sposób przygotowania do badania
Scyntygrafii nerek zwykle nie wykonuje się na czczo. Pacjent powinien zjeść lekki posiłek i odpowiednio się nawodnić, zgodnie z instrukcją pracowni. Leki przyjmowane na stałe można zazwyczaj zażyć jak zwykle, chyba że lekarz zaleci inaczej, zwłaszcza przed testem farmakologicznym. Badanie wymaga pozostawania nieruchomo przy głowicy gammakamery. U małych dzieci czasami konieczne jest zastosowanie środka uspokajającego; decyzję podejmuje lekarz, a lek podaje personel medyczny.
Badania poprzedzające
Lekarz prowadzący określa zakres koniecznych badań dodatkowych, zwłaszcza oceniających funkcję nerek. Często potrzebne jest oznaczenie stężenia kreatyniny w surowicy. W przypadku niewydolności nerek rodzaj radiofarmaceutyku i protokół badania dobiera się do stanu pacjenta. Jeśli wykonano badanie ultrasonograficzne, jego opis bywa przydatny dla lekarza opisującego badanie scyntygraficzne.
Opis badania
Pacjent znajduje się w pozycji leżącej, najczęściej na plecach, zgodnie z protokołem i konstrukcją aparatu. Nie musi być rozebrany, powinien jednak odłożyć metalowe przedmioty, takie jak monety w kieszeniach lub klamry pasków, które mogłyby przysłonić obraz. Radioznacznik podaje się dożylnie, zwykle do żyły w dole łokciowym lub przez założony dostęp dożylny, w czasie zależnym od rodzaju wykonywanego badania.
Statyczna scyntygrafia nerek
Statyczna scyntygrafia nerek rozpoczyna się zwykle po około 1-4 godzinach od podania radioznacznika, zależnie od użytego radiofarmaceutyku. Rejestracja obrazów trwa około 10-30 minut.
Renografia i renoscyntygrafia izotopowa
Renografię i renoscyntygrafię izotopową rozpoczyna się w momencie podania radioznacznika. Czas rejestracji wyników wynosi zwykle około 20-30 minut. Jeżeli wykonywany jest test farmakologiczny z kaptoprilem lub furosemidem, lek podaje personel według protokołu dobranego do pacjenta i celu badania. Nie należy samodzielnie zmieniać dawkowania ani odstawiać leków przed badaniem bez zaleceń lekarza.
Wyniki badań przekazywane są w formie opisu, niekiedy z dołączonymi obrazami (scyntygramami), wykresami i danymi liczbowymi.
Czas trwania badania
Rejestracja obrazów trwa zwykle kilkadziesiąt minut. W przypadku badania statycznego cała procedura może potrwać kilka godzin ze względu na czas oczekiwania po podaniu radiofarmaceutyku.
Informacje, które należy zgłosić wykonującemu badanie
Przed badaniem
- okoliczności uniemożliwiające dokładne wykonanie zleconej zbiórki moczu, jeżeli stanowi ona element diagnostyki,
- aktualnie przyjmowane leki,
- skłonność do krwawień (skaza krwotoczna),
- ciążę lub możliwość ciąży,
- karmienie piersią.
W czasie badania
- wszelkie nagłe dolegliwości, na przykład ból lub duszność.
Jak należy zachowywać się po badaniu?
Po badaniu należy pić dużo płynów, o ile lekarz nie zaleci inaczej, oraz często oddawać mocz, aby przyspieszyć wydalanie radiofarmaceutyku. Przez czas wskazany przez personel, zwykle przez pierwszą dobę, należy ograniczyć bliski i długotrwały kontakt z małymi dziećmi oraz kobietami w ciąży i przestrzegać zaleceń dotyczących higieny.
Możliwe powikłania po badaniu
Powikłania występują rzadko. Możliwe są przede wszystkim dolegliwości w miejscu wkłucia, a w badaniach z testem farmakologicznym również działania zastosowanego leku. Każdą niepokojącą reakcję należy zgłosić personelowi. Badanie może być powtarzane, jeżeli istnieją ku temu wskazania medyczne, i wykonuje się je u pacjentów w różnym wieku. Ciążę, podejrzenie ciąży i karmienie piersią trzeba zgłosić przed badaniem. W ciąży procedurę rozważa się wyłącznie w szczególnych sytuacjach, gdy oczekiwana korzyść przewyższa ryzyko. W okresie karmienia piersią może być konieczne czasowe przerwanie karmienia, zgodnie z zaleceniami pracowni.
Opracowano na podstawie:
dr n. med. Piotr Lass
prof. dr hab. med. Bolesław Rutkowski
Scyntygrafia nerek
„Encyklopedia Badań Medycznych”
Wydawnictwo Medyczne MAKmed, Gdańsk 1996