FAKTY DOTYCZĄCE UDARU MÓZGU

  • Czym jest udar mózgu i jakie są jego następstwa?

      Do udaru mózgu dochodzi, kiedy zostaje przerwana ciągłość ściany naczynia krwionośnego wewnątrz struktur mózgu lub zamknięcie jego światła. O udarze mózgu mówi się, jeżeli objawy świadczące o uszkodzeniu mózgu trwają powyżej 24 godzin. Udar mózgu wywołany pęknięciem ściany naczynia nazywany jest udarem krwotocznym. Natomiast udar, do którego dochodzi w następstwie zamknięcia światła naczynia to udar niedokrwienny. Udary niedokrwienne występują znacznie częściej. "Mikroudar" powodujący objawy trwające poniżej 24 godzin, które nie prowadzą do śmierci, ani inwalidztwa określa się jako przemijające niedokrwienie mózgu (transient ischaemic attack - TIA). Część chorych przeżywa udar mózgu bez większych powikłań, ale wielu umiera lub ulega trwałemu inwalidztwu (udar może powodować między innymi niedowłady, osłabienie siły mięśniowej lub zaburzenia mowy). Udar krwotoczny częściej niż udar niedokrwienny prowadzi do zgonu lub inwalidztwa.

  • Jakie są przyczyny udaru i jak można im zapobiegać?

      Bardzo ważnym czynnikiem prognostycznym obu rodzajów udaru mózgu są wartości ciśnienia tętniczego. Im wyższe ciśnienie tętnicze, tym ryzyko udaru jest wyższe i na odwrót - im niższe ciśnienie, tym niższe ryzyko. Nie udało się określić dolnej granicy ciśnienia tętniczego, poniżej której nie obserwuje się redukcji ryzyka udaru mózgu. Istotnymi przyczynami udaru niedokrwiennego są również: palenie tytoniu, cukrzyca i niektóre formy zaburzeń rytmu serca (przede wszystkim migotanie przedsionków). Ważne są również inne czynniki ryzyka powodujące przyspieszony rozwój miażdżycy (podobnie jak w chorobie niedokrwiennej serca). Ryzyko zachorowania na każdy rodzaj udaru wzrasta gwałtownie wraz z wiekiem.

      Wykazano, że u chorych z nadciśnieniem tętniczym stosowanie leków obniżających ciśnienie (tzw. leków hipotensyjnych) zmniejsza ryzyko wystąpienia udaru o ponad 30%. Stosowanie leczenia przeciwzakrzepowego, na przykład acenokumarolu lub warfaryny, u chorych z migotaniem przedsionków również zapobiega udarom. Zaprzestanie palenia tytoniu także poprawia rokowanie i obniża ryzyko zachorowania.

  • Ile osób choruje na udar mózgu?

    • Zgony
      W roku 1998 udar mózgu był trzecią co do częstości przyczyną zgonów na świecie. W wyniku udarów zmarło 5,1 miliona osób. Liczba zgonów wśród kobiet i mężczyzn była zbliżona. Warto zaznaczyć, że w krajach o niskiej i średniej wysokości dochodu narodowego odnotowano względnie wyraźnie więcej zgonów w wyniku udaru w porównaniu z krajami bogatszymi. Przypuszcza się, że do roku 2020 średnio około 7,6 miliona ludzi będzie umierać każdego roku z powodu udaru mózgu.

    • Inwalidztwo
      W 1998 roku, poza pacjentami, którzy zmarli z powodu udaru mózgu, ponad 15 milionów osób na całym świecie przeżyło udar. Wydaje się, że choroba była w przybliżeniu przyczyną utraty aż 42 milionów lat zdrowego życia.

    • Różnice dotyczące zapadalności na udar mózgu w poszczególnych regionach świata
      Zapadalność na udar w poszczególnych krajach znacznie się różni. Szczególnie wysokie wskaźniki odnotowuje się w Chinach, gdzie choroba stanowi wiodącą przyczynę zgonów i trzecią co do częstości przyczynę utraty zdrowia. Szacuje się, że wskaźniki zachorowalności na udar w Chinach są czterokrotnie wyższe niż w Stanach Zjednoczonych lub krajach Europy Zachodniej.

    • Szacunki na przyszłość
      Ocenia się, że w okresie dwóch następnych dekad liczba zgonów z powodu udaru mózgu zwiększy się z 5 do 7 milionów. Podobnie zwiększy się liczba chorych, u których wystąpi udar nie prowadzący bezpośrednio do zgonu. Największy wzrost zachorowań nastąpi w krajach o niskim i średnim poziomie dochodu, zwłaszcza w rejonie Azji i Pacyfiku.

  • Udar mózgu w Polsce

      Udar mózgu jest w Polsce trzecią co do częstości przyczyną zgonów. Każdego roku z powodu udaru umiera więcej niż 30 tysięcy Polaków, a kolejnych 40 tysięcy zapada na udar nie kończący się zgonem. Udar mózgu jest także czwartą najczęstszą przyczyną utraty lat zdrowego życia oraz główną przyczyną inwalidztwa u osób po 40 roku życia.

      Udar mózgu stanowi olbrzymie obciążenie finansowe dla społeczeństwa. Ocenia się, że w Polsce całkowite koszty związane jedynie z wtórnymi udarami mózgu wynoszą rocznie około 432 mln złotych, z czego ponad połowa przypada na koszty medyczne i pielęgnacyjne.

      Kraj Zgony
      Australia
      Stany Zjednoczone
      Francja
      Niemcy
      Włochy
      Hiszpania
      Wielka Brytania
      Szwecja
      Nowa Zelandia
      Japonia
      Polska
      12.537
      159.881
      43.494
      93.627
      69.348
      39.973
      66.355
      10.114
      2.659
      138.697
      około 32.000


  • Jakie jest ryzyko wystąpienia ponownego udaru mózgu oraz jakie są metody leczenia udaru?

      Ryzyko wystąpienia ponownego udaru mózgu u osób, które przeżyły udar lub TIA jest bardzo wysokie. Ocenia się że 30-40% pacjentów zachoruje ponownie na udar mózgu w okresie 5 lat.

      Stosowanie kwasu acetylosalicylowego u osób po udarze niedokrwiennym lub TIA zmniejsza ryzyko ponownego zachorowania o około 1/4 - 1/3. Obecnie większość chorych jest leczona w taki właśnie sposób. Leki przeciwzakrzepowe (takie jak acenokumarol) również mogą zmniejszyć ryzyko wystąpienia powtórnego udaru u osób z migotaniem przedsionków, które wcześniej chorowały na udar lub TIA.

      Przeprowadzenie operacji, mającej na celu udrożnienie znacznie zwężonej tętnicy szyjnej doprowadzającej krew do mózgu, także prowadzi do zmniejszenia ryzyka udaru u niektórych osób, które przebyły udar niedokrwienny lub TIA. Jednak względnie niewielki odsetek pacjentów kwalifikuje się do takiej metody postępowania chirurgicznego.

      Uważa się, że terapia obniżająca wartości ciśnienia tętniczego może zmniejszyć ryzyko ponownego zachorowania u pacjentów po udarze niedokrwiennym lub krwotocznym. Jednak do czasu przeprowadzenia badania PROGRESS dostępne były jedynie informacje wskazujące na potencjalne korzyści wynikające z obniżania ciśnienia tętniczego u chorych z wysokim nadciśnieniem. Nie udokumentowano natomiast korzyści wynikających z leczenia chorych ze średnim lub niewielkim podwyższeniem wartości ciśnienia oraz chorych bez nadciśnienia tętniczego.

      Celem badania PROGRESS było określenie, czy intensywne leczenie obniżające ciśnienie tętnicze za pomocą peryndoprylu przyniesie korzyści u większości chorych zarówno po udarze krwotocznym, jak i po udarze niedokrwiennym lub TIA.

Dodatkowe informacje o udarze mózgu i badaniu PROGRESS można znaleźć na następujących stronach internetowych: