Wywiad z prof. dr hab. med. Anną Członkowską,
Przewodniczącą Narodowego Programu Profilaktyki
i Leczenia Udaru Mózgu


CO TRZEBA WIEDZIEĆ O UDARZE MÓZGU

  • Pani Profesor, czym jest udar mózgu?

    Udar mózgu to szybko rozwijające się zaburzenia ogniskowe funkcji mózgu, które są wywołane uszkodzeniem naczyniowym. Najczęstszymi objawami udaru mózgu są: jednostronne osłabienie albo drętwienie kończyn, zaburzenia w rozumieniu mowy lub niemożność wypowiadania słów, zaburzenia widzenia. Mogą też wystąpić nagłe, bardzo silne zawroty głowy, często połączone z zaburzeniami połykania, zaburzeniami mówienia lub osłabieniem kończyn. Objawem udaru mózgu może być również nagły, bardzo silny ból głowy, inny niż bóle głowy, które występowały uprzednio.
  • Jakie są przyczyny udaru mózgu?

    Przyczyną udaru są zaburzenia krążenia w mózgu. Udar mózgu nazywa się bardzo często wylewem do mózgu, jednak nie jest to precyzyjne określenie. W 80% przypadków udar mózgu wywołany jest niedokrwieniem, czyli zamknięciem naczynia, które doprowadza krew do mózgu. Tylko 20% udarów mózgu wywołane jest krwotokiem bądź to do mózgu, bądź do przestrzeni pomiędzy mózgiem a czaszką.

  • Pani Profesor, czy udar mózgu jest poważnym problemem?

    Udar mózgu jest ogromnym problemem na całym świecie. W Stanach Zjednoczonych i w Europie na udar zapada około 1,5 mln osób, z tego jedna trzecia umiera w ciągu roku od wystąpienia choroby. W Polsce notuje się około 75 tys. przypadków zachorowań rocznie, a około 30 tys. osób umiera. Udar mózgu w Polsce, podobnie jak w innych krajach, jest 3 co do częstości przyczyną zgonów i główną przyczyną niesprawności wśród osób po 40. roku życia.

  • Jakie jest ryzyko wystąpienia udaru mózgu?

    Udar mózgu jest chorobą ludzi starszych. Zachorowalność wzrasta dramatycznie wraz z wiekiem, na przykład u osób w wieku pomiędzy 45 a 55 rokiem życia ryzyko udaru wynosi 1 na 1000 na rok. W wieku pomiędzy 65 a 75 - 1 na 100, a po 85 roku życia 1 na 30.

  • Czy udarom można zapobiegać?

    Mimo że udar jest chorobą ludzi starszych, można mu skutecznie zapobiegać. W wielu krajach uprzemysłowionych w ciągu ostatnich 30 lat uzyskano bardzo wyraźny spadek zapadalności na udary mózgu. Wiąże się to z faktem, że zidentyfikowano czynniki ryzyka udaru. Spośród nich najważniejszymi są: nadciśnienie tętnicze, niektóre choroby serca (głównie migotanie przedsionków), otyłość, brak ruchu, cukrzyca, nadużywanie alkoholu, palenie papierosów. Bywają też stany określane mianem przemijających ataków niedokrwiennych mózgu. Występują wtedy objawy takie jak w udarze mózgu, ale trwają one od kilku minut do kilku godzin, po czym całkowicie się wycofują. Jeżeli wtedy zaczniemy prawidłowe leczenie, można uniknąć udaru. Lecząc prawidłowo nadciśnienie krwi możemy zmniejszyć ryzyko udaru aż o 40%. Do zmniejszenia ryzyka udaru przyczynia się również ograniczenie palenia papierosów i nadużywania alkoholu, prowadzenie aktywnego trybu życia, czy też stosowanie prawidłowej diety.

  • Czy ryzyko wystąpienia ponownego udaru jest duże?

    Po przebytym udarze nawroty następują bardzo często. W ciągu roku aż 10% chorych doznaje powtórnego udaru, a w ciągu 5 lat - aż 40% chorych.

  • Czy istnieją metody zapobiegania powtórnym udarom?

    Wystąpieniu nawrotowi udaru mózgu można skutecznie zapobiegać. Wybór leczenia zależy w dużym stopniu od typu przebytego udaru. Najczęściej stosuje się leki przeciwpłytkowe, na przykład kwas acetylosalicylowy (aspiryna). Stosuje się także leki obniżające krzepliwość krwi. Można również wykonać operację tętnic szyjnych. Oprócz tego bardzo ważne jest leczenie czynników ryzyka udaru. W tym wypadku najważniejszą rolę odgrywa leczenie nadciśnienia, hiperlipidemii i cukrzycy, obniżenie wagi ciała, zaprzestanie palenia papierosów, ograniczenie picia alkoholu. W ostatnich latach zwraca się bardzo dużą uwagę na wybór właściwego postępowania zapobiegającego powtórnemu udarowi. Prowadzone są również badania na ten temat, na przykład badanie PROGRESS, które ma na celu wykazanie jak dalece obniżenie ciśnienia krwi zmniejsza ryzyko ponownego udaru.

  • Jak przebiega leczenie?

    Jeszcze do niedawna panowała kompletna niewiedza dotycząca leczenia udaru mózgu. Uważano, że chory z udarem nie rokuje poprawy i nie warto się nim zajmować. Podejście do tego problemu zmieniło się radykalnie w ciągu ostatnich 20 lat. Obecnie uważa się, że udar powinien być traktowany jako stan bezpośredniego zagrożenia życia. Używa się nawet sformułowania atak mózgu, co sugeruje, że pacjent, który doznaje udaru powinien być natychmiast kierowany do szpitala. Bez wątpienia najlepsze efekty leczenia udaru uzyskuje się w oddziałach udarowych. Oddziały udarowe są zwykle częścią oddziału neurologicznego. Są w nich jednak dostępne wszystkie możliwości postawienia właściwej diagnozy udaru, jak również monitorowania stanu pacjenta. Również pracujący w nich personel bardzo dobrze zna problematykę udaru. Nie ma żadnego leku, który ratuje w sposób zdecydowany uszkodzenie mózgu powstałe w wyniku niedokrwienia czy wylewu krwi, ale właściwe postępowanie ogólnomedyczne przynosi niewątpliwe rezultaty. Dzięki uruchomieniu sieci oddziałów udarowych w wielu krajach uzyskano spadek wczesnej śmiertelności z powodu udaru o 50%. Leczenie w oddziałach udarowych zmniejsza też inwalidztwo poudarowe.

  • Jakie mogą być konsekwencje zachorowania na udar mózgu?

    Niestety, wciąż z powodu udaru mózgu kilkanaście procent osób umiera na udar niedokrwienny w ciągu pierwszego miesiąca, a na udar krwotoczny aż 30-40%. W wyniku udaru niedokrwiennego w jednym miesiącu umiera kilkanaście osób, natomiast udar krwotoczny kończy się śmiercią aż w 30%-40% przypadków. Jednakże 50% osób, które przeżyją udar może być prawie samodzielna w zakresie podstawowych czynności życiowych. Ten wynik zależy od tego, jak wcześnie zostanie wprowadzona rehabilitacja u tych chorych.

  • Jakie są cele Narodowego Programu Profilaktyki i Leczenia Udaru, któremu Pani Profesor przewodniczy?

    Narodowy Program Profilaktyki i Leczenia Udaru Mózgu, który jest realizowany od 4 lat, przygotowano, aby poprawić sytuację chorych z udarem w Polsce. Program ten został opracowany przez Polskie Towarzystwo Neurologiczne, zespół konsultantów do spraw neurologii oraz Instytut Psychiatrii i Neurologii. Dzięki naszym działaniom udało się rozbudować sieć oddziałów udarowych w Polsce. Jest ich już ponad 50, a organizacja dalszych jest w toku. W ramach Programu przeprowadzono wiele szkoleń dla lekarzy, pielęgniarek i rehabilitantów. Opracowano też materiały dla pacjentów i ich rodzin. Staramy się, aby w świadomości społecznej powstało przekonanie, że udar nie jest chorobą beznadziejną, że można go leczyć, a rokowanie po udarze może być dobre. Konieczne jest uczulenie społeczeństwa na pierwsze objawy udaru. Tylko dzięki znajomości tych objawów, jeżeli pacjent poczuje je u siebie, może natychmiast na nie reagować i zgłosić się do szpitala. Do tej pory panowało przekonanie, że pierwsze objawy choroby można przeczekać, zbagatelizować. Jest to nieprawda. Chory natychmiast musi trafić do szpitala.

  • Jakie standardy postępowania w udarze mózgu wprowadził w naszym kraju Narodowy Program Profilaktyki i Leczenia Udaru Mózgu?

    W realizacji Programu bierze udział wielu specjalistów z zakresu neurologii. W czasie naszych zebrań przygotowaliśmy polskie stanowisko w sprawie postępowania w udarze niedokrwiennym mózgu. Obecnie jesteśmy w trakcie opracowywania standardów postępowania w przypadku udaru krwotocznego i w rehabilitacji po udarze. Standardy te są oczywiście oparte o standardy światowe, ale dostosowane do naszych realiów.

  • Jakie znaczenie dla poprawy sytuacji w zakresie udaru mózgu w Polsce, mogą mieć, zdaniem pani Profesor, akcje edukacyjne takie jak "Dni Wiedzy o Udarze Mózgu"?

    Tak jak wspomniałam, akcje edukacyjne niewątpliwie przyczyniają się do podniesienia świadomości społecznej co to jest udar mózgu, a także jak można mu zapobiegać.

  • Dziękuję za rozmowę.

  • >> Narodowy Program Profilaktyki i Leczenia Udaru Mózgu