Scyntygrafia tarczycy to badanie medycyny nuklearnej, które pokazuje położenie gruczołu oraz rozmieszczenie aktywnej tkanki tarczycowej. Pomaga ocenić między innymi czynność guzków, wole zamostkowe, tkankę pozostałą po operacji i niektóre wady rozwojowe.
Badanie nazywane jest również badaniem izotopowym tarczycy.
Teoretyczne i techniczne podstawy badania
Badanie polega na uzyskaniu obrazu tarczycy, pozagruczołowych ognisk tkanki tarczycowej lub zmian gromadzących radiofarmaceutyk po jego podaniu dożylnym albo doustnym. Najczęściej w scyntygrafii tarczycy stosuje się nadtechnecjan sodu znakowany technetem-99m, a w wybranych wskazaniach izotopy jodu. Radiofarmaceutyk jest wychwytywany przez czynną tkankę tarczycy, dzięki czemu gammakamera rejestruje jego rozmieszczenie.
Guzki o zmniejszonym wychwycie określa się jako „zimne”, a ogniska o zwiększonym wychwycie jako „ciepłe” lub „gorące”. Taki obraz opisuje czynność guzka, ale sam nie rozstrzyga, czy zmiana jest łagodna, czy złośliwa. „Zimny” guzek może być między innymi torbielą lub zmianą litą, dlatego wynik ocenia się łącznie z badaniem ultrasonograficznym, wynikami hormonalnymi, a w razie wskazań także z biopsją cienkoigłową.
Czemu służy badanie?
Badanie służy ocenie położenia, wielkości i czynności tarczycy oraz aktywności tkanki w guzkach. Rozpoznanie guzka tarczycy nie jest równoznaczne z rozpoznaniem nowotworu. Większość guzków ma charakter łagodny, jednak sposób dalszego postępowania zależy przede wszystkim od obrazu USG, wyników badań laboratoryjnych i, gdy jest potrzebna, biopsji.
Scyntygrafia może pomóc w ocenie wielkości gruczołu i jego schodzenia za mostek w przypadku wola zamostkowego. Po operacji tarczycy służy w wybranych sytuacjach do oceny pozostałej tkanki lub zmian gromadzących radiofarmaceutyk. Badanie wykonuje się również przy podejrzeniu rzadkich wad rozwojowych gruczołu, takich jak wrodzony brak jednego z płatów, oraz w poszukiwaniu ektopowej tkanki tarczycowej, na przykład wola językowego.
Wskazania do wykonania badania
- Wole guzkowe.
- Wole zamostkowe.
- Ocena tkanki tarczycowej po operacji.
- Wady rozwojowe tarczycy i podejrzenie ektopowej tkanki tarczycowej.
Badanie jest wykonywane na zlecenie lekarza.
Badania poprzedzające
Zakres potrzebnych badań ustala lekarz kierujący lub pracownia medycyny nuklearnej. Na wizytę należy zabrać dokumentację dotyczącą tarczycy, w tym wynik USG, wyniki badań hormonalnych i opisy wcześniejszych badań obrazowych, jeśli zostały wykonane.
Sposób przygotowania do badania
Przygotowanie zależy od zastosowanego radiofarmaceutyku i protokołu pracowni. Należy ściśle przestrzegać otrzymanych instrukcji. Leki wpływające na czynność tarczycy, preparaty i suplementy zawierające jod, amiodaron oraz niedawno podany jodowy środek kontrastowy mogą zmieniać wynik badania. Nie wolno jednak samodzielnie odstawiać żadnego leku. O terminie przerwy decyduje lekarz lub pracownia medycyny nuklearnej.
Przy badaniu z użyciem radiojodu pacjent może otrzymać zalecenie pozostania na czczo i czasowego ograniczenia podaży jodu. W przypadku małych dzieci potrzebę dodatkowego przygotowania, w tym ewentualnego uspokojenia farmakologicznego, ocenia indywidualnie zespół wykonujący badanie.
Opis badania
Nadtechnecjan sodu znakowany technetem-99m podaje się zwykle dożylnie. Rejestrację obrazu wykonuje się najczęściej po kilkunastu lub kilkudziesięciu minutach. Badanie z użyciem radiojodu wymaga doustnego przyjęcia kapsułki lub roztworu, a moment obrazowania zależy od rodzaju izotopu i celu badania. W przypadku jodu-131 pomiar może być wykonywany po około 24 godzinach, a w diagnostyce raka tarczycy także w innym terminie zgodnym z protokołem.
Podczas obrazowania pacjent leży nieruchomo, zwykle z lekko odchyloną głową. Sama rejestracja trwa zazwyczaj kilkanaście minut. Wynik badania przekazywany jest w formie opisu, niekiedy wraz z obrazami scyntygraficznymi.
Czas badania
Całkowity czas procedury zależy od użytego radiofarmaceutyku. Badanie z technetem-99m może zamknąć się w jednej wizycie, natomiast badanie z jodem wymaga zwykle zgłoszenia się na obrazowanie po upływie czasu wskazanego przez pracownię, często następnego dnia.
Informacje, które należy zgłosić przed badaniem
- Wszystkie przyjmowane leki, zwłaszcza hormony tarczycy, leki przeciwtarczycowe, amiodaron i preparaty zawierające jod.
- Stosowanie suplementów diety, środków wykrztuśnych lub preparatów odkażających zawierających jod.
- Niedawne badania z użyciem jodowego środka kontrastowego, na przykład tomografię komputerową lub angiografię.
- Ciążę, podejrzenie ciąży albo karmienie piersią.
- Wcześniejsze leczenie lub operację tarczycy oraz aktualne wyniki badań tego gruczołu.
Informacje, które należy zgłosić w czasie badania
- Wszelkie nagłe dolegliwości, na przykład ból, duszność lub kołatanie serca.
Jak należy zachowywać się po badaniu?
Po badaniu należy stosować się do zaleceń pracowni, ponieważ zależą one od rodzaju i aktywności podanego radiofarmaceutyku. Zwykle zaleca się picie większej ilości płynów, częste oddawanie moczu i staranną higienę. Czas ograniczenia bliskiego kontaktu z małymi dziećmi i kobietami w ciąży ustala pracownia; po diagnostycznym podaniu jodu-131 może on wynosić około 48 godzin.
Możliwe powikłania po badaniu
W diagnostyce stosuje się małą ilość radiofarmaceutyku, a działania niepożądane występują rzadko. Każde badanie z promieniowaniem jonizującym musi mieć uzasadnienie medyczne, a jego powtórzenie zależy od wskazań lekarza. Badania nie wykonuje się u kobiet w ciąży. Pacjentka karmiąca piersią musi poinformować o tym pracownię przed podaniem radiofarmaceutyku, ponieważ w zależności od zastosowanego preparatu może być konieczna przerwa w karmieniu lub jego zakończenie.
Opracowano na podstawie:
dr n. med. Piotr Lass
Scyntygrafia tarczycy
„Encyklopedia Badań Medycznych”
Wydawnictwo Medyczne MAKmed, Gdańsk 1996