SCYNTYGRAFIA TARCZYCY
Badanie nazywane jest również: BADANIE IZOTOPOWE TARCZYCY

TEORETYCZNE I TECHNICZNE PODSTAWY BADANIA
Badanie polega na uzyskiwaniu obrazu tarczycy, jej odszczepów pozagruczołowych i przerzutów nowotworowych tej tkanki po dożylnym lub doustnym podaniu dawki izotopu promieniotwórczego - jodu-131 lub technetu-99m. Izotopy te gromadzą się w miąższu tarczycy i w jej guzkach, tym lepiej, im bardziej różnicowana (tj. dojrzała czynnościowo i morfologicznie) jest tkanka guzka. Niezróżnicowane nowotwory nie gromadzą radioznacznika w ogóle (guzki "zimne"). Łagodne gruczolaki tarczycy gromadzą znacznik tym lepiej, im bardziej zróżnicowana jest tkanka guzka. Gruczolaki słabo zróżnicowane gromadzą radioznacznik słabiej w porównaniu z resztą miąższu tarczycy ("guzki chłodne"), gruczolaki dobrze zróżnicowane wychwytują znacznik w stopniu identycznym z resztą gruczołu ("guzki obojętne") lub minimalnie większym ("guzki ciepłe"). Gruczolaki autonomiczne, niezależne od hormonu tyreotropowego (TSH), wychwytują całość podanego radioznacznika ("guzki gorące"). W obrazie scyntygraficznym jako "guzki zimne" (nie gromadzące izotopu), ujawniają się nie tylko nowotwory złośliwe, ale i torbiele. Dlatego w przypadku stwierdzenia "guzka zimnego" przeprowadza się dodatkowo badanie ultrasonograficzne i ewentualnie biopsję cienkoigłową.

Patrz dodatkowo "Teoretyczne i techniczne podstawy badania" w "Scyntygrafia" w rozdziale "Badania obrazowe wielonarządowe"

CZEMU SŁUŻY BADANIE
Badanie służy ocenie morfologii tarczycy i stopnia zróżnicowania tkanki w guzkach tarczycy. Rozpoznanie "guzek tarczycy" nie jest równoznaczne z rozpoznaniem nowotworu. Złośliwe raki tarczycy są chorobą dość rzadką, stanowiącą kilka procent wszystkich guzków tego narządu. Przeważnie są to torbiele (których się w ogóle nie operuje, a jedynie nakłuwa i aspiruje zawartość) lub łagodne gruczolaki, które operuje się w zależności od wyników badań, między innymi właśnie scyntygrafii.
Z innych wskazań, scyntygrafia ocenia wielkość gruczołu i stopień ewentualnego schodzenia za mostek (wole zamostkowe). Po operacji całkowitego usunięcia tarczycy scyntygrafia służy do oceny doszczętności zabiegu, a po zabiegach częściowej resekcji gruczołu badanie ocenia gromadzenie znacznika w występującym niekiedy wolu nawrotowym. Scyntygrafię tarczycy wykonuje się również przy podejrzeniu rzadko występujących wad rozwojowych gruczołu (np. wrodzony brak jednego z płatów) lub odszczepów tarczycy (np. wole językowe).

WSKAZANIA DO WYKONANIA BADANIA
  • Wole guzkowe.
  • Wole zamostkowe.
  • po operacji tarczycy.
  • Wady rozwojowe tarczycy.

Badanie jest wykonywane na zlecenie lekarza

BADANIA POPRZEDZAJĄCE
Nie ma bezwzględnej konieczności wykonywania wcześniej innych badań. Jeżeli wykonano badanie ultrasonograficzne tarczycy, konieczne jest dostarczenie jego wyniku lekarzowi opisującemu badanie scyntygraficzne.

SPOSÓB PRZYGOTOWANIA DO BADANIA
Nie ma specjalnych zaleceń.
U dzieci wskazane jest podanie środka uspokajającego

OPIS BADANIA
Roztwór radioznacznika (technet-99m) podaje się doustnie godzinę przed wykonaniem pomiaru scytygraficznego. Technet-99m można również podać dożylnie. W tym przypadku pomiary scyntygraficzne wykonuje się po15 minutach po podaniu radioznacznika. Rzadziej wykonywana scyntygrafia jodowa wymaga doustnego podania kapsułki jodu-131 na 24 godziny przed badaniem. Kapsułkę podaje się w zakładzie medycznym wykonującym badanie. Od chwili podania radioznacznika do momentu wykonania badań scyntygraficznych nie ma specjalnych zaleceń dotyczących sposobu zachowania się pacjenta. Podczas pomiaru scyntygraficznego, który trwa około 5 minut, pacjent powinien leżeć nieruchomo. (szczegółowy opis przebiegu badania scyntygraficznego znajduje się na rozdziale "Badania obrazowe wielonarządowe").Wynik badania przekazywany jest w formie opisu, niekiedy z dołączonymi wydrukami lub kliszami fotograficznymi (scyntygramami).

Badanie z użyciem technetu-99m trwa około 60 minut.
Badanie z użyciem jodu-131 trwa około 24 godzin


INFORMACJE, KTÓRE NALEŻY ZGŁOSIĆ WYKONUJĄCEMU BADANIE
Przed badaniem
  • Przyjmowane leki (zwłaszcza hormony tarczycy, leki przeciwtarczycowe, jod w dowolnej formie, np. kalium iodatum używane do pędzlowania gardła w laryngologii, lub jako lek wykrztuśny czy amiodaron), które mogą hamować wychwyt radioznacznika przez tarczycę do kilku miesięcy.
  • Radiologiczne badania kontrastowe (cholangiografia, cholecystografia, arteriografia, tomografia komputerowa z kontrastem) blokują wychwyt radioznacznika przez tarczycę około 6 miesięcy
  • Nawyki pokarmowe: ryby morskie i rzepay spożywane w większej ilości mogą upośledzić wychwyt radioznacznika przez tarczycę.
  • Ciąża.
W czasie badania
  • Wszelki nagłe dolegliwości (np. ból, duszność, kołatanie serca).

JAK NALEŻY ZACHOWYWAĆ SIĘ PO BADANIU?
Nie ma specjalnych zaleceń. Należy ograniczyć noszenie przy szyi małych dzieci przez około 2 dni. Zaraz po badaniu należy wypłukać z organizmu resztki izotopu przez wypicie około 0,5-1 l płynów obojętnych (woda, herbata, soki).

MOŻLIWE POWIKŁANIA PO BADANIU
Brak powikłań. Badanie może być powtarzane wielokrotnie. Wykonywane jest u chorych w każdym wieku. Nie może być wykonywane u kobiet w ciąży i w okresie laktacji. Należy unikać wykonywania badania u kobiet w II połowie cyklu miesięcznego, u których zaistniała możliwość zapłodnienia.

Opracowano na podstawie:
dr n. med. Piotr Lass
Scyntygrafia tarczycy
"Encyklopedia Badań Medycznych"
Wydawnictwo Medyczne MAKmed, Gdańsk 1996