WYBRANE POJĘCIA ZE STOMATOLOGII

Stomatologia
Stomatologia (z greckiego stoma = usta) zajmuje się rozpoznawaniem i leczeniem schorzeń jamy ustnej: tkanek twardych (szczęka, żuchwa) i tkanek miękkich.

Ortodoncja
Ortodoncja - dział stomatologii zajmujący się leczeniem wad zgryzu, najczęściej za pomocą specjalnych aparatów ortodontycznych stałych lub ruchomych.

Protetyka
Protetyka - dział stomatologii zajmujący się uzupełnianiem braków w uzębieniu.

Parodontologia
Parodontologia - dział stomatologii zajmujący się leczeniem chorób dziąseł, błony śluzowej podniebienia, policzków i języka.

Chirurgia stomatologiczna
Chirurgia stomatologiczna - zajmuje się głównie drobnymi zabiegami operacyjnymi w obrębie wyrostka zębodołowego i tkanek miękkich jamy ustnej. Są to zabiegi, które mogą być wykonywane w warunkach ambulatoryjnych.

Chirurgia szczękowa
Chirurgia szczękowa - zajmuje się leczeniem chorób szczęki i żuchwy, tkanek miękkich okołoszczękowych, gruczołów ślinowych oraz stawu skroniowo-żuchwowego. W zakresie chirurgii szczękowej prowadzi się leczenie złamań szczęki i żuchwy oraz leczenie wad rozwojowych twarzy. Leczenie przebiega głównie w warunkach szpitalnych.

Stomatologia zachowawcza
Stomatologia zachowawcza - zajmuje się leczeniem zachowawczym zębów (bez usuwania i bez przemieszczania zębów).

Pedodoncja (stomatologia dziecięca)
Pedodoncja (stomatologia dziecięca) - zajmuje się leczeniem zębów i schorzeń jamy ustnej u dzieci.

Jama ustna
Jama ustna jest pierwszym odcinkiem układu pokarmowego (Ryc.12-1). Jest ograniczona z przodu przez wargi (górna i dolna), bocznie przez policzki, od góry przez górny przedsionek jamy ustnej i podniebienie twarde, od dołu przez przedsionek dolny i dno jamy ustnej. Z tyłu ograniczona jest przez migdałki podniebienne. Do kości części twarzowej głowy, w tym do narządu żucia, należą dwie największe kości: parzysta - szczęka i nieparzysta - żuchwa. Żuchwa jest jedyną kością w ustroju ludzkim, której ruchy odbywają się dzięki równocześnie działającym symetrycznym stawom.

Ryc.12-1 Jama ustna i cieśń gardzieli
 

Zęby
Zęby służą do pobierania kęsów pokarmowych i żucia pokarmów, są również organem chwytnym oraz biorą czynny udział w budowie twarzy i procesie mówienia.
Korona zęba pokryta jest szkliwem, a korzeń cementem. Wewnątrz zęba mieści się jama zęba, która wypełniona jest miazgą, zbudowaną z naczyń krwionośnych i nerwów. Część jamy znajdująca się w koronie nosi nazwę komory zęba, a w korzeniu - kanału zęba.
U człowieka występują dwa rodzaje uzębienia:
  • Zęby mleczne - jest ich 20;
  • Zęby stałe - jest ich 32.
W uzębieniu stałym wyróżnia się cztery rodzaje zębów:
  • Siekacze - jest ich 8 (4 w szczęce i 4 w żuchwie), posiadają specjalny brzeg sieczny, który służy do nacinania i odcinania pokarmów;
  • Kły - są 4 (2 w szczęce i 2 w żuchwie), u człowieka są funkcjonalnie szczątkowe, służą do chwytania i rozrywania pokarmów;
  • Przedtrzonowce - jest ich 8 (4 w szczęce i 4 w żuchwie);
  • Trzonowce - jest ich 12 (6 w szczęce i 6 w żuchwie).
Zarówno trzonowce, jak i przedtrzonowce służą do rozdrabniania, rozcierania i żucia pokarmów. Zęby sieczne (siekacze i kły) oraz zęby przedtrzonowe dolne i zęby przedtrzonowe drugie górne są zębami jednokorzeniowymi. Zęby przedtrzonowe pierwsze górne i zęby trzonowe dolne mają dwa korzenie, zęby trzonowe górne mają trzy korzenie. Natomiast budowa trzecich zębów trzonowych, tzw. zębów mądrości jest nieregularna - liczba korzeni jest często zmienna.

Ryc.12-2 Schemat budowy zęba w przekroju podłużnym
 

Wyrostek zębodołowy
Wyrostek zębodołowy jest to wyrostek kości szczęki lub żuchwy o kształcie podkowy, w którym umieszczone są poszczególne zęby.

Staw skroniowo-żuchwowy
Staw skroniowo-żuchwowy jest to staw łączący żuchwę z czaszką. Bierze czynny udział w procesie mówienia, przyjmowania i żucia pokarmów itp.

Przyzębie
Przyzębie jest to aparat utrzymujący ząb. Utworzony jest z tkanek stykających się w obrębie jego szyjki: dziąsła, ozębnej, okostnej, kości wyrostka zębodołowego i cementu korzeniowego (mimo że jest on właściwie tkanką zęba). Przyzębie w wieku starczym charakteryzuje się poziomym i regularnym zanikiem wyrostków zębodołowych i rozchwianiem obnażonych zębów.
Choroby przyzębia należą do najbardziej rozpowszechnionych chorób u ludzi i powodują znaczną utratę zębów. Najczęstsza choroba przyzębia to zapalenie przyzębia. Czynnikami wywołującymi zapalenie przyzębia są:
  • Płytka bakteryjna na zębach, dziąsłach i protezach zębowych;
  • Nieprawidłowe, nawisające wypełnienie;
  • Kamień nazębny;
  • Nieprawidłowe uzupełnienia protetyczne.
Kieszonka dziąsłowa
Kieszonka dziąsłowa jest to szczelina dziąsłowa między szkliwem i cementem a wewnętrznym nabłonkiem dziąsła. Dno fizjologicznej kieszonki dziąsłowej stanowi tzw. przyczep nabłonkowy - jest to połączenie między zębem a dziąsłem w okolicy szyjki zęba.

Patologiczna kieszonka przyzębna
Patologiczna kieszonka przyzębna powstaje w chorobach przyzębia, na skutek przesuwania się przyczepu nabłonkowego w stronę wierzchołka korzenia danego zęba w wyniku działania bakteryjnej płytki nazębnej. W okresach zaostrzeń zapalenia przyzębia w kieszonkach tych stwierdza się występowanie wydzieliny, często ropnej.

Choroby jamy ustnej
Najczęstszym objawem, ktory powoduje zgłoszenie się pacjenta do stomatologa jest ból. Dolegliwość bólowa w obrębie jamy ustnej i twarzy może być spowodowana:
  • Głęboką próchnicą, zapaleniem miazgi zęba;
  • Zmianami okołowierzchołkowymi zębów;
  • Chorobami przyzębia;
  • Zapaleniem zatok szczękowych;
  • Neuralgią lub zapaleniem nerwu trójdzielnego;
  • Zmianami w stawie skroniowo-żuchwowym;
  • Zapaleniem ślinianek;
  • Złamaniem kości w obrębie twarzoczaszki;
  • Zapaleniem kości twarzoczaszki;
  • Zmianami nowotworowymi;
  • Chorobami układowymi (wielonarządowymi).
Niektóre choroby wielonarządowe tzw. choroby układowe, nie mają bezpośredniej przyczyny w tkankach jamy ustnej, mogą manifestować się objawami w obrębie jamy ustnej. Są to:
  • Niektóre choroby dermatologiczne: liszaj płaski, zespół Melkensona-Rosentala, kiła, pęcherzyca zwykła, pemfigoid, ziarniniak Wegenera, kolagenozy, sklerodermia;
  • Choroby zakaźne - ospa wietrzna, różyczka, odra;
  • AIDS - pierwszym objawem choroby jest leukoplakia włochata (na bocznych powierzchniach języka włochate wypustki);
  • Choroby endokrynologiczne i metaboliczne (cukrzyca, choroby tarczycy) oraz choroby wywołane niedoborem pokarmowym;
  • Choroby układu krwiotwórczego (anemia, białaczka, agranulocytoza);
  • Choroby bakteryjne, grzybicze i wirusowe;
  • Choroby ośrodkowego układu nerwowego (zapalenie nerwu, neuralgia, parestezje);
  • Przerzuty nowotworowe;
  • Alergie;
  • Zatrucia;
  • Choroby psychogenetyczne.
<<< Powrót
Opracowano na podstawie:
lek. stom. Ewa Trybuszewska
Wybrane pojęcia ze stomatologii
"Encyklopedia Badań Medycznych"
Wydawnictwo Medyczne MAKmed, Gdańsk 1996