opracowanie: lek. med. Mariusz Kazmirowicz
Katedra i Klinika Nadciśnienia Tętniczego i Diabetologii
Akademia Medyczna w Gdańsku

Z definicji osteoporozy wynika, że zanik kostny może mieć wiele przyczyn i u jednej osoby może istnieć kilka nakładających się na siebie zaburzeń.

Typowa osteoporoza to zawsze wynik zachwianej równowagi pomiędzy tworzeniem nowej kości a usuwaniem starej. Oglądając taką kość pod mikroskopem można zobaczyć cienkie beleczki tworzące coraz rzadszą "pajęczynę". Jeżeli ich ciągłość jest zachowana to proces niszczenia można zahamować a nawet do pewnego stopnia odwrócić. Gdy jednak dojdzie do przerwania ciągłości, należy liczyć się z możliwością złamań a struktura kości jest już trwale zaburzona.

pierwotna nadczynność przytarczyc

Pod tym dość zagadkowym określeniem kryje się (zbyt) rzadko rozpoznawana przewlekła choroba, której istotą jest wzmożone wydzielanie parathormonu (PTH) przez nieprawidłowo funkcjonujące przytarczyce (4 małe gruczoły znajdujące się w miąższu tarczycy). Występuje o wiele rzadziej niż osteoporoza ale jej częstość wyraźnie wzrasta u kobiet w menopauzie (250/100 tys/rok)

Konsekwencją nadmiaru PTH jest stały lub okresowy wzrost poziomu wapnia we krwi, czasem w moczu oraz towarzyszące temu zaburzenia stężenia fosforu.

Obraz kości w tej chorobie jest wypadkową wpływu parathormonu i może z jednej strony prowadzić do zwiększonej jej utraty (kość korowa) z drugiej zaś nasilać jej tworzenie (kość beleczkowa) czego nie ma w osteoporozie. Obrazu dopełniają rozwijające się powikłania pod postacią nawrotowej kamicy nerkowej, zaburzenia pragnienia, oddawania moczu, nadciśnienie tętnicze, choroba wrzodowa oraz ostre zapalenie trzustki.

Jest coraz więcej dowodów na to, że szereg przypadków osteoporozy współistniejącej z kamicą nerek i wyżej wymienionymi objawami może być w gruncie rzeczy nierozpoznaną nadczynnością przytarczyc.

osteomalacja

Innym bardziej rozpowszechnionym, potocznym określeniem dla tej grupy zaburzeń jest "krzywica". W przeciwieństwie do osteoporozy, w osteomalacji mamy normalną objętość kości a główna nieprawidłowość dotyczy procesu mineralizacji jej składników.

Szereg stanów może prowadzić do rozwoju krzywicy ale z praktycznego punktu widzenia najważniejsze są:

• niedobory witaminy D-3 , zaburzenia powstawania jej aktywnych pochodnych oraz oporność tkanek na tą witaminę (typowa w wieku podeszłym)
• przewlekłe choroby przewodu pokarmowego (zapalenie trzustki, złe wchłanianie jelitowe, zmiany w drogach żółciowych)
• niedobór fosforanów (uboga dieta, nadmiar glinu, niektóre defekty wchłaniania nerkowego)

Wystąpieniu osteomalacji sprzyja podeszły wiek, gdyż wówczas dochodzi do zubożenia organizmu w aktywne postaci witaminy D-3, zwłaszcza w tzw. kalcitriol (defekt syntezy w nerkach).

Diagnozą i leczeniem wszystkich wymienionych wyżej zaburzeń powinien się zająć specjalista, najlepiej endokrynolog.