opracowanie: lek. med. Mariusz Kazmirowicz
Katedra i Klinika Nadciśnienia Tętniczego i Diabetologii
Akademia Medyczna w Gdańsku

Często zadawanym przez dociekliwych pacjentów pytaniem jest: jak samemu (próbować) rozpoznać osteoporozę?

Odpowiedź na to pytanie jest zarazem prosta i trudna. Prosta dlatego, że w większości nie powikłanych przypadków nie ma żadnych objawów. W pozostałych sytuacjach możemy mieć do czynienia z:

• bólami różnych części narządu ruchu np. często zgłaszane bóle pleców o różnym nasileniu w ciągu dnia
• obecnością złamań osteoporotycznych u członków rodziny lub obecnością czynników ryzyka (wywiad)
• zmianami w badaniach dodatkowych np. w zdjęciu rtg. kręgosłupa.
  
• obecnością złamań typowych dla osteoporozy
  
  

Z wyżej wymienionych jedynie obecność złamań ma wystarczającą moc diagnostyczną i pośrednio świadczy o zaawansowaniu choroby.

Regułą dla złamań osteoporotycznych jest to, że powstają podczas upadku już z niewielkiej wysokości. (wysokość własnego ciała lub mniejsza) Miejsce złamań jest również typowe - dotyczy ono końca dalszego kości promieniowej (tzw. złamanie Colesa), trzonów kręgosłupa oraz części bliższej kości udowej (szyjka i krętarz). Kolejność w jakiej one następują jest w pewnym stopniu funkcją wieku. Najwcześniej występują złamania Colesa , zwykle po 50-tym roku życia. Nieco później łamią się trzony kręgów i są one następstwem wzajemnego ucisku na " puste" trzony, które początkowo ulegają "spłaszczeniu" lub tworzą kształt klina. Powadzi to do zmniejszenia wzrostu.

Złamania dotyczące kości udowej pojawiają się typowo po 70-tym roku życia. Jest to najgroźniejsze powikłanie osteoporozy ponieważ wiąże się z koniecznością operacji ortopedycznej, dłuższym pobytem w szpitalu, unieruchomieniem i dalszymi następstwami, nierzadko groźnymi dla życia. Sposób w jaki powstają tego typu złamania jest odmienny w zależności wieku. Osoby młode podczas upadku wykorzystują ruch ramion jako mechanizm obronny i dlatego najczęściej ulegają złamaniu kości przedramienia ("upadek do przodu"). Ludzie starsi z zaburzeniami statyki ciała upadają w kierunku "na boki" co zwykle spowoduje złamanie kości udowej z maksymalnym urazowym punktem nacisku na krętarz (wyrostek kostny w pobliżu szyjki kości udowej)

Biorąc pod uwagę ogromne koszty całości leczenia, zapobieganie takim złamaniom stanowi główny cel leczenia osteoporozy.

Rzadko poruszanym zagadnieniem jest wpływ zmniejszonej sprawności ruchowej po przebytych złamaniach na rozwój zaburzeń w innych układach i narządach.

Unieruchomienie oznacza obniżenie położenia przepony i wzrost ciśnienia w jamie brzusznej co prowadzi do osłabienia pracy jelit, częstszych zaparć oraz przepukliny przełykowej.
Osłabienie ruchów oddechowych klatki piersiowej utrudnia prawidłowe, głębokie oddychanie, zmniejsza pojemność oddechową i sprzyja wystąpieniu zapalenia płuc.
Wzrost ciśnienia żylnego i zastój żylny może sprzyjać niewydolności krążenia oraz zaburzeniom krzepliwości krwi (zatory i zakrzepy).