opracowanie: lek. med. Mariusz Kazmirowicz
Katedra i Klinika Nadciśnienia Tętniczego i Diabetologii
Akademia Medyczna w Gdańsku

Dużym problemem zarówno dla pacjenta jak i lekarza może być postępowanie w sytuacjach, w których istnieją niewielkie zaburzenia gospodarki wapniowo - fosforanowej i niejednoznaczny obraz kliniczny. Innymi słowy - czy mamy wówczas do czynienia z osteoporozą czy nie?

Należy sobie bowiem uświadomić, że o ile każdy przypadek osteoporozy wiąże się z mniej lub bardziej wyrażonym ubytkiem masy (gęstości) kostnej to nie każde zmniejszenie ilości tkanki kostnej jest osteoporozą.

Aby ułatwić odpowiedź na to pytanie eksperci zajmujący się badaniem osteoporozy opracowali indeks czynników ryzyka wystąpienia tej choroby. Ułatwia on pacjentom i lekarzom podjęcie decyzji o leczeniu.

Wskazane jest zatem rozważenie leczenia a w każdym wypadku profilaktyki w następujących sytuacjach:

• wiek umownie uznany za podeszły czyli powyżej 65 roku życia (dotyczy obu płci)
• szczupła budowa ciała i niska masa kostna (do pewnego stopnia można sądzić, że osoby z nadwagą i "grubymi" kośćmi mają mniejsze ryzyko; jest to tylko częściowa prawda)
• w przypadku kobiet - obecność osteoporozy u matki a w szczególności wystąpienie złamania szyjki kości udowej
• przebyte złamanie po 40-tym roku życia.
• stwierdzenie niskiej masy kostnej w badaniu znanym pod nazwą densytometrii (pomiar gęstości tkanki kostnej). Dla osteoporozy diagnostyczną wartością jest tzw. ujemny współczynnik T-score poniżej 2,5.
• dla kobiet istotne znaczenie ma okres wystąpienia menopauzy czyli ostatniej miesiączki, która jest następstwem niedoczynności żeńskich gruczołów płciowych (jajników), prowadzącej do niedoborów hormonów takich jak estradiol i progesteron. Większe ryzyko osteoporozy mamy wtedy, gdy menopauza pojawia się (niezależnie od przyczyny) przed 45 rokiem życia lub przerwa w miesiączkach jest długa - powyżej 6 miesięcy.
• stosowanie leków sterydowych pochodnych kortyzolu przez okres kilku lat w dawce powyżej 6 mg dziennie w przeliczeniu na Encorton (prednizon) ; jedna tabletka zawiera 5 mg tego leku.
• niska podaż wapnia w diecie; typowa polska dieta dostarcza średnio 600 mg wapnia na dobę podczas gdy optymalne spożycie dobowe wapnia u dorosłych powinno wynosić 1000 mg
• zbyt mała dostępność do naturalnego światła słonecznego; Słońce jest naszym naturalnym sprzymierzeńcem w profilaktyce osteoporozy, gdyż pod jego wpływem zwiększa się w skórze synteza ważnych dla kości witamin z grupy D.
• siedzący tryb życia. Ruch to kolejny sprzymierzeniec, aktywność fizyczna to stały bodziec dla narządu ruchu, który modeluje kości i wzmaga obrót wapniem.
• używki; udowodniono niekorzystny wpływ palenia tytoniu oraz dużych ilości alkoholu na gospodarkę wapniowo - fosforową. Wskazany jest również umiar w piciu mocnej kawy.
• zaburzenia w zakresie widzenia i równowagi z częstymi upadkami; zwykle dotyczy to osób starszych z miażdżycą naczyń.
• obecność przewlekłych chorób, w przebiegu których osteoporoza pojawia się jako wtórne zaburzenie.