opracowanie: lek. med. Mariusz Kazmirowicz
Katedra i Klinika Nadciśnienia Tętniczego i Diabetologii
Akademia Medyczna w Gdańsku

Istnieje wiele czynników, od których zależy ostateczny skład kości i ich odporność na zużycie. Oto najważniejsze z nich.

pierwiastki mineralne - wapń, magnez, fosfor, cynk

normalna dieta z właściwą podażą białka zwierzęcego i produktów nabiałowych dostarcza wystarczającą ilość wyżej wymienionych mikroelementów w większości przypadków. Cynk chociaż nie bierze bezpośrednio udziału w budowie kości odgrywa istotną rolę w wydzielaniu niektórych czynników wzrostowych dla kości.

hormony

wśród nich należy wymienić hormony płciowe żeńskie (estrogeny) i męskie (androgeny),które zapobiegają utracie wapnia z kości, aktywną formę witaminy D-3, nasilającą wchłanianie wapnia z przewodu pokarmowego i nerek, hormon wzrostu, hormony tarczycy (tyroksyna, trójjodotyronia, kalcytonina - ta ostatnia obniża poziom wapnia we krwi) oraz parathormon pochodzący z przytarczyc, który współdziałając z wyżej wymienionymi znamiennie podwyższa poziom wapnia we krwi.

Wszystkie te substancje biologicznie czynne gdy są wydzielane w prawidłowym zakresie stężeń, utrzymują właściwą gęstość tkanki kostnej.

Kortyzol - hormon pochodzący z nadnerczy oraz hormony tarczycy w stanach ich nadmiernego wydzielania mogą być przyczyną nasilonej osteoporozy.

czynniki genetyczne

każdy człowiek ma indywidualnie zaprogramowaną gęstość tkanki kostnej, szczytową masę kostną oraz tempo jej ubytku z wiekiem. Genetycznie uwarunkowana jest również liczba miejsc wiążących hormony na powierzchni kości oraz typ kolagenu.

czynniki środowiskowe

należy tu uwzględnić rodzaj spożywanych posiłków, aktywność fizyczną, rodzaj wykonywanej pracy, stosowane używki (kawa, alkohol, coca-cola).

czynniki rasowe

wiadomo, że mieszkańcy Ziemi rasy białej i żółtej są bardziej podatni na osteoporozę niż osoby rasy czarnej. Związane to jest z inną geometrią kości w obrębie miednicy.

współistniejące choroby

zaburzenia przemiany materii w tkance kostnej ujawniają się w przebiegu wielu stanów chorobowych, najważniejsze z nich to: nadczynność tarczycy, nadczynność i niedoczynność kory nadnerczy, nadczynność przytarczyc, cukrzyca, zaburzenia czynności gruczołów płciowych oraz przewlekłe choroby nerek, wątroby i przewodu pokarmowego.

przewlekłe stosowanie leków

hormony sterydowe pochodne kortyzolu, duże dawki tyroksyny (hormon tarczycy), silnie działające leki moczopędne (furosemid), niektóre środki wpływające na krzepliwość krwi (heparyna).