Osteoporoza - Czynniki ryzyka osteoporozy - Osteoporoza - istotny problem społeczny - Zapobieganie osteoporozie - Objawy osteoporozy - Diagnostyka osteoporozy - Osteoporoza a dieta - Kobieta karmiąca a wapń - Mężczyźni i osteoporoza - Leczenie osteoporozy - Gdzie szukać pomocy?

opracowanie: lek. med. Piotr Wesołowski
Konsultacja merytoryczna: dr n. med. Waldemar Misiorowski
Klinika Endokrynologii CMKP Warszawa


OSTEOPOROZA A DIETA

Optymalnie i właściwie zbilansowana dieta powinna dostarczać wszystkich niezbędnych składników odżywczych i mineralnych. Zapotrzebowanie na składniki pokarmowe jest uzależnione od płci, wieku i trybu życia. Nie jest prawdą, że istnieje jedna idealna dieta, która byłaby odpowiednia dla wszystkich i w pełni realizowałaby potrzeby żywieniowe każdego z nas. Inne oczekiwania dietetyczne ma wzrastający i szybko zmieniający się organizm dziecka, a inne rozwinięte ciało osoby dorosłej.
Osteoporoza należy do grupy chorób, w których dieta ma olbrzymie znaczenie. Wiedza, że sposób odżywiania się może mieć wpływ na czas ujawnienia się i tempo rozwoju osteoporozy jest naszą potężną bronią. Należy tylko umieć odpowiednio ją wykorzystać. Podczas konstruowania modelu odżywiania, który ma chronić przed osteoporozą, obowiązują ogólne zasady żywienia racjonalnego. Szczególny nacisk kładzie się jednak na spożywanie pokarmów bogatych w wapń i witaminę D, natomiast zaleca się ograniczanie tych produktów, które nie służą naszym kościom. Szczegółowe dane na ten temat będą przedstawione niżej.

WAPŃ - PIERWIASTEK ŻYCIA

Wapń jest pierwiastkiem należącym do grupy tzw.makroelementów i odpowiada za wiele ważnych funkcji organizmu człowieka. Wapń jest podstawowym składnikiem mineralnym, niezbędnym do utrzymania równowagi elektrolitowej organizmu i prawidłowego funkcjonowania wielu mechanizmów regulacyjnych. Stanowi podstawowy składnik tkanki kostnej, odpowiada za rozwój zębów, warunkuje prawidłowe przewodnictwo nerwowe i kurczliwość mięśni. Jest niezbędnym czynnikiem biorącym udział w procesie krzepnięcia krwi. Stymuluje mechanizmy obronne organizmu. Jego niedobór prowadzi w pierwszym rzędzie do zaburzeń nerwowo-mięśniowych i demineralizacji kości.
Zapotrzebowanie na wapń jest zmienne i zależy przede wszystkim od płci i wieku. Istnieją okresy w życiu człowieka kiedy podaż wapnia powinna być szczególnie wysoka. Są to:
  • okres intensywnego wzrastania u dzieci i młodzieży,
  • ciąża i laktacja u kobiet,
  • okres około- i pomenopauzalny u kobiet,
  • wiek podeszły.
TABELE ZAPOTRZEBOWANIA NA WAPŃ*

Zamieszczone poniżej tabele przedstawiają zalecaną dzienną podaż wapnia w zależności od wieku i płci. Tabela przedstawia zalecane spożycie wapnia w mg na dobę.
Przygotowując posiłki najczęściej bierzemy pod uwagę ich kaloryczność. Rzadko zastanawiamy się nad zawartością wapnia. Z drugiej strony, policzenie ilości wapnia w posiłku nie jest zadaniem prostym.

Grupa wiekowaWapń (mg)
Dzieci800-1200
Młodzież1200
Dorośli1000
Kobiety w ciąży i karmiące1500
Kobiety po menopauzie1500
Oboby po 65 roku życia1500

Ułatwić je może poniższa tabela:

Ilość produktuZawartość wapnia w mg
1 kromka pieczywa pełnoziarnistego23
1 kromka pieczywa jasnego10
1 kromka pieczywa tostowego10
ser żółty (50 g)493
twarożek (1/2 szklanki)105
jogurt (3/4 szklanki)292
płatki owsiane (2 czubate łyżki)80
jajko kurze25
1 łyżeczka masła2
4 plasterki kiełbasy10
pączek30
1 duże jabłko10
1 duży banan17
1 pomidor25
szklanka mleka pełnego285
szklanka soku pomarańczowego20
szklanka kakao300
marchew 100 g50
ryby morskie 100 g20 - 60
fasola 100 g100 - 150


WITAMINA D - PRZYJACIÓŁKA WAPNIA

W przyswajaniu wapnia decydującą rolę odgrywa witamina D. Najłatwiejszym i całkowicie naturalnym sposobem na uzyskanie potrzebnej nam dawki wit. D jest ekspozycja na światło słoneczne, które powoduje, że organizm sam ją wytwarza. W letni dzień nawet 15 minut na słońcu wystarczy, by pokryć nasze dobowe zapotrzebowanie na wit. D. W krajach, w których natężenie promieni słonecznych w miesiącach zimowych jest małe (a do nich należy Polska), produkcja wit. D w skórze od października do marca praktycznie ustaje. Dlatego musimy szukać innych źródeł tej cennej witaminy. Trudno uzupełnić jej braki, ponieważ występuje ona w ograniczonej liczbie produktów, w dodatku w niewielkich ilościach.
Produkty zawierające wit. D:
  • mleko, margaryna, żółtka jaj, wątróbka kurza, łosoś, sardynki, śledzie, makrele, oleje z halibuta i z wątroby dorsza.
SPRZYMIERZEŃCY TWOICH KOŚCI

Mleko i przetwory mleczne
Podstawowym źródłem wapnia jest mleko i jego przetwory. Mleko jest cennym źródłem wapnia nie tylko z powodu jego zawartości, ale też z powodu dobrej biodostępności.
Niedostateczna podaż wapnia uruchamia w organizmie człowieka mechanizmy, które doprowadzają do uwalniania wapnia z kości w celu utrzymania prawidłowego stężenia tego pierwiastka w surowicy krwi.
Jedną z metod zapobiegania osteoporozie jest zatem dostatecznie duże spożycie wapnia przez całe życie.
Spożycie 700-750 ml mleka + 100 g twarogu + 20 g sera podpuszczkowego na dobę pokrywa przeciętne dobowe zapotrzebowanie na wapń. Zaleca się spożywanie niskotłuszczowego mleka i jego przetworów, zamiast produktów beztłuszczowych. Całkowite usunięcie tłuszczu pozbawia produkty mleczne witaminy D, niezbędnej do prawidłowego wchłaniania wapnia.

WROGOWIE TWOICH KOŚCI

Kofeina
Przeprowadzone badania naukowe wskazują na zwiększone ryzyko złamań kości u osób wypijających 2 filiżanki kawy bądź 4 szklanki herbaty dziennie. Wykazano, że nadmierne spożycie kofeiny powoduje zmniejszenie masy kostnej, szczególnie u kobiet, u których dzienne spożycie wapnia jest niższe od zalecanego. Fakt ten ma praktyczne znaczenie, gdyż przeciętne spożycie wapnia u kobiet w Polsce odpowiada tylko ok. 40-50% zapotrzebowania, a konsumpcja kawy i herbaty jest wysoka.

Alkohol
W przewlekłym alkoholizmie zwykle występuje niski poziom wapnia w surowicy. Jest to zjawisko wtórne do niedożywienia, oraz uszkodzenia wątroby i trzustki. Alkohol wzmaga też wydalanie wapnia w moczu, ale mechanizm tego działania nie jest do końca poznany. Prawdopodobnie alkohol bezpośrednio oddziałuje na komórki budujące kość (osteoblasty) i hamuje ich funkcję.

Palenie tytoniu
W wielu badaniach epidemiologicznych stwierdzono, że palenie tytoniu stanowi czynnik ryzyka osteoporozy. Zanotowano wyraźny związek pomiędzy paleniem tytoniu a częstością złamań kręgów, kości przedramienia i biodra. Dokładny mechanizm tej zależności nie jest poznany. Przypuszcza się, że palenie może bezpośrednio hamować czynność komórek kościotwórczych. Kadm zawarty w dymie tytoniowym (narażenie palacza na ten składnik jest trzy razy wyższe niż niepalącego) upośledza gospodarkę wapniową. U kobiet największe znaczenie przypisuje się wpływowi palenia tytoniu na metabolizm estrogenów, co redukuje możliwość ich ochronnego oddziaływania na tkankę kostną.

Napoje typu cola, zupy w proszku
Zawierają znaczne ilości fosforanów, których nadmiar może powodować ujemne skutki zdrowotne. Potwierdziły to badania wskazujące na niekorzystny wpływ spożywania nadmiernej ilości fosforanów na stężenia i metabolizm witaminy D - regulatora gospodarki wapniowej. Nadmierne spożycie produktów bogatych w fosforany wyzwala w organizmie zmiany hormonalne prowadzące do aktywacji procesów niszczenia kości (kościogubnych). Może powodować to w konsekwencji zmniejszenie masy kostnej.


Tekst opublikowano
Dzięki uprzejmości



>> Kobieta karmiąca a wapń