opracowanie: lek. med. Piotr Wesołowski
Konsultacja merytoryczna: dr n. med. Waldemar Misiorowski
Klinika Endokrynologii CMKP Warszawa

DENSYTOMETRIA

Odczuwalne lub widoczne objawy osteoporozy, takie jak: bóle pleców, zmniejszenie wzrostu, zniekształcenia sylwetki, czy też złamania, pojawiają się dopiero w zaawansowanej fazie choroby. Dopóki nie dojdzie do złamań, ubytek masy kostnej postępuje powoli, nieubłagalnie, ale bez bólów, które mogłyby być ostrzeżeniem przed nadchodzącą chorobą. Jest więc niezwykle ważne, by odpowiednio wcześnie wykryć zbliżające się zagrożenie.
Badaniem pozwalającym na wczesne wykrywanie zmian zachodzących w tkance kostnej jest densytometria. Metoda ta pozwala na wiarygodną ocenę gęstości mineralnej kości (BMD - Bone Mineral Density). Badanie to cechuje się bardzo dużą dokładnością i pozwala na określenie kilkuprocentowych zmian ilości masy kostnej. Dla porównania, na podstawie zdjęć rentgenowskich zmiany osteoporotyczne można rozpoznać dopiero, gdy ubytek masy kostnej wynosi 25-30%. Badanie densytometryczne jest bezbolesne, trwa od kilku do kilkunastu minut i nie wymaga specjalnych przygotowań ze strony badanego.

Wynik pomiaru densytometrycznego pozwala na:

• rozpoznanie osteoporozy nawet przy braku złamań,
  
• oszacowanie indywidualnego ryzyka złamań,
  
• otrzymywanie informacji przydatnych do podjęcia decyzji o leczeniu pacjenta lub konieczności wykonania dalszych badań diagnostycznych.

Najdokładniejsze, dysponujące największymi możliwościami densytometry kostne to urządzenia duże, ważące kilkaset kilogramów, przeznaczone do badań klinicznych. Do badań profilaktycznych wykorzystuje się również aparaty przenośne, lekkie, szybkie w działaniu. Za ich pomocą można przebadać, w stosunkowo krótkim czasie, znaczną liczbę osób. Pozwalają one na prowadzenie badań przesiewowych na dużą skalę.
Najlepszą metodą pomiarową, zalecaną przez Światową Organizację Zdrowia (WHO) jest densytometria techniką DEXA (Dual Energy X-ray Absorptiometry). Metodę tę wykorzystuje się także w niektórych typach wspomnianych już urządzeń przenośnych, służących do pomiarów BMD w kościach dalszej części przedramienia. Po badaniu, pacjent otrzymuje na wydruku komputerowym jego wynik, przedstawiony w kilku postaciach. Dla lekarza i pacjenta najważniejsze są dwie:

• Z-score i
  
• T-score

Wynik Z-score mówi o tym, jak bardzo gęstość mineralna kości osoby badanej różni się od przeciętnej gęstości mineralnej kości osoby w tym samym wieku. Wynik T-score porównuje natomiast BMD osoby badanej do gęstości mineralnej kości osób młodych. Ten właśnie wskaźnik (T-score) stanowi jedną z podstaw rozpoznawania osteoporozy.

Densytometryczne kryteria rozpoznawania osteoporozy w oparciu o wskażnik T-score ustalone zostały przez Światową Organizację Zdrowia:

norma:	BMD	>	-1,0 SD
osteopenia (niska masa kostna)	BMD	-1÷	-2,5 SD
osteoporoza	BMD	<	-2,5 SD
osteoporoza zaawansowana	BMD	<	-2,5 SD; + obecność jednego lub kilku złamań

Pamiętaj, że wraz z obniżaniem się gęstości mineralnej kości znacząco wzrasta względne ryzyko złamań!
Badanie profilaktyczne przeprowadzone po raz pierwszy około 45 roku życia i okresowo powtarzane pozwala uchronić się przed osteoporozą i jej skutkami. Stwierdzenie tendencji do spadku masy kostnej odpowiednio wcześnie daje dość czasu na podjęcie działań profilaktycznych. Właściwie prowadzona profilaktyka może zahamować rozwój zmian prowadzących do wystąpienia choroby.

INNE METODY DIAGNOSTYCZNE:

• badania rentgenowskie (RTG) - są nadal najlepszymi badaniami służącymi identyfikacji dokonanych złamań osteoporotycznych, zwł. trzonów kręgowych. Powinny być wykonywane jako pierwsze badanie u osób z ostrymi dolegliwościami bólowymi ze strony układu kostnego,
  
• ilościowa tomografia komputerowa (QCT) - badanie bardzo dokładne, ale trudno dostępne i drogie. Wiąże się ponadto ze znaczną ekspozycją na promieniowanie rentgenowskie,
  
• ultrasonografia (QUS) - metoda tania, użyteczna w badaniach przesiewowych w celu identyfikacji chorych o wysokim zagrożeniu złamaniami. Nie nadaje się do oceny postępu choroby, ani monitorowania skuteczności leczenia,
  
• badania biochemiczne - w większości przypadków niepowikłanej osteoporozy ich wyniki mieszczą się w granicach normy. Stanowią jednak podstawę różnicowania osteoporozy z innymi poważnymi chorobami układu kostnego, a także mogą ułatwiać decyzje terapeutyczne.

Jakkolwiek najlepszym badaniem jest densytometria, w ocenie zagrożenia lub zaawansowania osteoporozy należy wziąć pod uwagę także obecność czynników ryzyka, objawy choroby, wyniki badań biochemicznych i rentgenowskich. Dopiero wtedy wyłania się całościowy obraz choroby, wobec której należy rozpocząć odpowiednie leczenie.

Tekst opublikowano Dzięki uprzejmości

>> Osteoporoza a dieta