BADANIE WAD REFRAKCJI OKA

TEORETYCZNE I TECHNICZNE PODSTAWY BADANIA
Określenie refrakcji oka przeprowadza się metodą przedmiotową (skiaskopii, oftalmometrii, refraktometrii) oraz podmiotową, subiektywną (metodą Dondersa).

Skiaskopia
Skiaskopia (z greckiego skia = cień) polega na obserwacji cienia poruszającego się w obrębie źrenicy przy oświetleniu oka. Kierunek ruchu cienia w źrenicy zależy od refrakcji oka.

Oftalmometria
Oftalmometria określa krzywiznę powierzchni załamujących (tu rogówki) oka na podstawie wielkości i ustawienia obrazów odbitych od tych powierzchni jak od zwierciadła wypukłego.

Refraktometria
Refraktometria polega na obserwacji figur testowych rzutowanych przez dwa źródła świetlne, które po odbiciu się od siatkówki i przejściu przez układ optyczny oka dają ostry obraz widziany w przyrządzie zwanym refraktometrem.

Metoda subiektywna Dondersa
Metoda subiektywna Dondersa polega na dobieraniu szkieł korekcyjnych, przy których uzyskuje się najlepszą ostrość wzroku. Jest to metoda niedokładna i powinna być stosowana po obiektywnym określeniu wady wzroku.

CZEMU SŁUŻY BADANIE?
Badanie refrakcji oka określa wadę wzroku wyrażoną w dioptriach, na podstawie której dobiera się okulary, jak również stanowi podstawę do stwierdzenia różnych zmian chorobowych oka związanych z wadą wzroku.

WSKAZANIA DO WYKONANIA BADANIA
  • Stwierdzenie niepełnej ostrości wzroku, kiedy nie znajduje się przyczyny w chorobie oka lub układzie nerwowym. U dzieci, pomimo pełnej ostrości wzroku (spowodowanej dużą zdolnością akomodacji), badanie przeprowadza się między innymi u dziecka zezującego, przy mrużeniu oczu, przy przewlekłym zapaleniu brzegów powiek i bólach głowy.

  • Badanie jest wykonywane na zlecenie lekarza

    BADANIA PORZEDZAJĄCE
    Wskazane jest zbadanie ostrości wzroku.

    SPOSÓB PRZYGOTOWANIA DO BADANIA
    Ażeby dokładnie określić wadę refrakcji i na tej podstawie dobrze dobrać okulary,, trzeba zawsze porazić całkowicie akomodację w badanym oku. W tym celu stosuje się następujące leki w postaci kropli ocznych: najsilniej działającą - Atropinę, Cyklopentolat oraz najsłabiej działający i pozostawiający akomodację resztkową - Tropikamid. U dzieci zdolność akomodacji jest bardzo duża, więc Atropinę podaje się przez kilka dni dwa razy dziennie po 1-2 kropli do każdego oka. (Atropinę wpuszczają dziecku do oka w domu rodzice). U małych dzieci w trakcie zakraplania Atropiny należy ucisnąć palcem kanalik łzowy (ucisnąć palcem dolną powiekę w przyśrodkowym kącie oka). Trzeba także uważać, aby lek nie dostał się do ust dziecka. Atropinę należy stosować ściśle według wskazówek lekarza; jest to lek,, który przy przedawkowaniu jest silną trucizną. Pozostałe dwa leki stosuje się u dorosłych a zapuszcza je lekarz podczas badania. Oprócz porażenia akomodacji, powyższe leki rozszerzają źrenicę. Najdłużej działa Atropina - do 10 dni, krócej Tropikamid i Cyclopentolat - do kilku godzin. W czasie rozszerzenia źrenicy i porażenia akomodacji źle widzi się z bliska oraz występuje światłowstręt.

    OPIS BADANIA
    W czasie badania należy patrzeć prosto przed siebie i nie ruszać okiem.

    Skiaskopia

    Ryc.7-12 Badanie wady refrakcji metodą skiaskopii
     
    Badanie przeprowadza się w ciemni przy użyciu skiaskopu (Ryc.7-12). Jest to przyrząd w kształcie walca o długości około 20 cm, który w dolnej swej części ma źródło zasilania, a w górnej źródło światła i optykę. Badany siada w odległości 1 m od lekarza, który skierowuje do oka badanego strumień światła ze skiaskopu, przystawionego do swojego oka. Lekarz obserwuje zmiany oświetlenia źrenicy przez ruch powstającego cienia. W nadwzroczności cień porusza się zgodnie z ruchem światła skiaskopu, w krótkowzroczności odwrotnie. Przed oko badanego lekarz przystawia tzw. listwy skiaskopowe, posiadające rząd szkieł skupiających (plusowych) i rozpraszających (minusowych) o wzrastającej sile. Za pomocą tych soczewek i zmiany ruchu cienia określa się refrakcję badanego oka.

    Oftalmometria
    W przypadku astygmatyzmu, spowodowanego przeważnie przez rogówkę, trzeba określić jej krzywiznę oftalmometrem. Aparat składa się z części lunetowej ze specjalnym układem optycznym, po bokach lunety znajduje się źródło światła rzutujące na rogówkę cztery obrazki figur geometrycznych. Badanie przeprowadza się w ciemni, bez rozszerzenia źrenicy. Pacjent siada przy aparacie mając, opartą głowę i czoło na specjalnych podpórkach. Lekarz siedzi po przeciwnej stronie aparatu i przez lunetę obserwuje obraz figur odbitych z powierzchni rogówki. Badanie polega na odpowiednim ustawieniu tych figur za pomocą pokręteł; na skali odczytuje się siłę łamiącą rogówki w dioptriach oraz osie, w których przeprowadza się te odczyty.

    Refraktometria
    Refraktometr spełnia zadanie oftalmometru i skiaskopu. Przygotowanie do badania jest takie samo jak do skiaskopii. Przebieg badania jest identyczny jak w oftalmometrii, z tym wyjątkiem, że lekarz widzi inne figury i odpowiednio je ustawia w celu dokonania odczytu. Możliwe jest też wykonanie refraktometrii automatycznej ("komputerowe badanie wady wzroku") - jest to szybkie badanie zakończone gotowym wydrukiem z podaną wadą wzroku, osiami, w których należy zapisać szkła cylindryczne oraz rozstaw źrenic potrzebny do wykonania okularów. Osoby dorosłe, u których akomodacja jest znikoma, mogą mieć wykonane to badanie bez porażenia akomodacji. Refraktometria automatyczna nie eliminuje całkowicie akomodacji, mogą więc pojawić się istotne błędy wydruku, zwłaszcza u dzieci i młodzieży. Zatem refraktometria automatyczna nie może zastępować tradycyjnej skiaskopii, ale jest bardzo pomocna jako badanie uzupełniające. Zawsze trzeba sprawdzić tolerancję odczytanej korekcji przez pacjenta.

    Wynik badania przekazywany jest w formie opisu lub wydruku.

    CZAS
    Badanie trwa od kilku do kilkudziesięciu minut

    INFORMACJE, KTÓRE NALEŻY ZGŁOSIĆ WYKONUJĄCEMU BADANIE
    Przed badaniem
  • Jaskra.

    JAK NALEŻY ZACHOWYWAĆ SIĘ PO BADANIU?
    Nie ma specjalnych zaleceń.

    MOŻLIWE POWIKŁANIA PO BADANIU
    Niekiedy mogą wystąpić powikłania po podaniu leków rozszerzających źrenicę u pacjentów z niewykrytą jaskrą zamkniętego kąta przy prawidłowym ciśnieniu ocznym. W wyniku tego może nastąpić jatrogenny atak jaskry, objawiający się silnym bólem oka i niekiedy głowy, pogorszeniem widzenia; czasem mogą wystąpić nudności i wymioty; gałka oczna jest twarda z powodu wysokiego ciśnienia ocznego. Atak występuje najczęściej w kilka godzin po podaniu leków rozszerzających źrenicę. Należy jak najszybciej zgłosić się do lekarza okulisty celem przerwania ataku. W przeciwnym razie długotrwały atak, może nawet zakończyć się ślepotą oka. Jeśli jest to niemożliwe natychmiast, można zażyć tabletkę Diuramidu (o ile nie ma przeciwwskazań do jego stosowania), wpuścić do oka lek zwężający źrenicę (Pilocarpinę 2% lub 4%) i starać się jak najszybciej dotrzeć do okulisty.
    Podczas podawania Atropiny może dojść do nadwrażliwości lub przedawkowania leku. Objawia się to zaczerwienieniem oraz suchością skóry i śluzówek, podwyższoną temperaturą a także szybszą akcją serca. Zwykle wystarcza przerwanie podawania Atropiny. W przypadku silniejszego zatrucia należy zgłosić się do lekarza pediatry lub internisty. Dawka śmiertelna Atropiny dla małego dziecka wynosi około 10 mg (10 ml flakon 1% Atropiny zawiera 100 mg tego leku). Lek trzeba chronić przed dziećmi. Po skończeniu stosowania Atropiny lek należy wylać, dobrze wypłukać buteleczkę i następnie ją wyrzucić. Badanie może być powtarzane wielokrotnie. Wykonywane jest u pacjentów w każdym wieku, a także u kobiet ciężarnych.

    <<< Powrót Opracowano na podstawie:
    dr n. med. Urszula Kozak-Tuleta
    Badanie wad refrakcji oka
    "Encyklopedia Badań Medycznych"
    Wydawnictwo Medyczne MAKmed, Gdańsk 1996