Prawidłowe ciśnienie gałki ocznej (z greckiego tónus = napięcie) zależy od równowagi pomiędzy wytwarzaniem a odpływem cieczy wodnistej oka. Ciśnienia wewnątrzgałkowego nie można zbadać bezpośrednio, np. manometrem. Dlatego o ciśnieniu panującym w gałce ocznej wnioskuje się pośrednio- sprawdzając naprężenie lub napięcie gałki ocznej przez ucisk jej ściany z zewnątrz.
Pomiar ciśnienia wewnątrzgałkowego nosi nazwę tonometrii, a przyrządy do pomiaru to tonometry. Ciśnienie można mierzyć metodą impresyjną (wgłębiającą) lub aplanacyjną (spłaszczającą).
Działanie tonometru impresyjnego polega na odkształceniu się rogówki pod wpływem ucisku na nią metalowego trzpienia (o określonym ciężarze) połączonego ze skalą (Ryc.7-5). Gdy wewnątrz oka panuje wysokie ciśnienie, opór rogówki jest większy i trzpień niewiele ją odkształci. Natomiast przy niskim ciśnieniu, gdy oko jest miękkie, trzpień pod wpływem ciężaru odkształci bardziej rogówkę.
Tonometr aplanacyjny spłaszcza rogówkę pod wpływem określonej siły; mierzona jest wielkość spłaszczenia przy użytej stałej sile. Z kolei w tonometrze aplanacyjnym Goldmanna pole spłaszczenia rogówki jest stałe, a wysokość ciśnienia śródgałkowego określa siła użyta do spłaszczenia. Wszystkie pomiary ciśnienia śródgałkowego określa się w mmHg. Prawidłowe ciśnienie oczne nie powinno być wyższe niż 22 mmHg, ale istnieje duża indywidualna tolerancja podwyższonego ciśnienia wewnątrzgałkowego.

Badanie służy określeniu ciśnienia ocznego. Podwyższenie ciśnienia ocznego powoduje groźną chorobę oka - jaskrę, mogącą doprowadzić nawet do ślepoty, jeśli nie jest leczona. Niskie napięcie gałki ocznej spotyka się m.in. w stanach zapalnych naczyniówki, w cukrzycy, po urazach, przy nieszczelnych ranach pooperacyjnych, w zaniku gałki ocznej itp.

Badanie kontrolne u osób po 40 roku życia, zwłaszcza z nadwzrocznością, kiedy gałki oczne są małe i predysponują do pojawienia się jaskry.

W przypadkach występującego bólu głowy, bólu okolicy oczodołu lub oka (najlepiej w czasie trwania bólu!). Badanie należy powtórzyć kilkakrotnie, gdyż zwyżki ciśnienia mogą pojawiać się okresowo.

Mierzenie ciśnienia ocznego wchodzi w skład prawie każdego badania okulistycznego, gdyż istnieje wiele chorób oczu, gdzie może wystąpić jaskra jako choroba wtórna.

Wskazane jest, zwłaszcza przy tonometrii impresyjnej aby powieki, pozbawione były w zasadzie makijażu. Patrz dodatkowo "Sposób przygotowania do znieczulenia" w "Metody anestezjologiczne w badaniach diagnostycznych" w rozdziale "Metody znieczulania".
Badanie wykonuje się w znieczuleniu miejscowym.
Przy badaniu dzieci może zaistnieć konieczność znieczulenia ogólnego

Nie ma bezwzględnej konieczności wykonywania wcześniej innych badań.

Mierzenie ciśnienia ocznego tonometrem impresyjnym
Oczy znieczula się kroplami (lignokainą, pantokainą, novesiną). Początkowo pacjent może odczuwać lekkie pieczenie oczu, ale potem zostaną one znieczulone na około 10 min. Pacjent badany jest w pozycji leżącej. Nie powinno być żadnego ucisku na szyję (np. przez zbyt ciasny kołnierzyk), gdyż ucisk na żyły jarzmowe może spowodować wzrost ciśnienia wewnątrzgałkowego. Wzrok badanego powinien być skierowany na wprost przed siebie - w tym celu należy patrzeć okiem nie badanym na palec swej ręki, odpowiednio ustawiony przez lekarza. Takie ustawienie oka umożliwia prostopadłe postawienie tonometru na środku rogówki. Nieprawidłowe ustawienie przyrządu powoduje fałszywy odczyt. Podczas ustawiania tonometru na oku, lekarz rozchyla powieki palcami, nie uciskając gałki ocznej (ryc. 7-5). Pacjent natomiast nie może zaciskać powiek, bo powoduje to wzrost ciśnienia wewnątrzgałkowego. Jest to najczęstsza przyczyna fałszywego pomiaru ciśnienia ocznego. Na skali tonometru odczytuje się pomiar w postaci ilości kresek podziałki, przeliczając je według specjalnej tabeli na mmHg, np. wartość zapisana 2/5,5 wskazuje, że wskazówka wychyliła się 2 kreski przy ciężarze trzpienia 5,5 g, co stanowi 29 mmHg. Zapisuje się to: Tonus oculi dextri (T.o.d.) = 29 mmHg.

Mierzenie ciśnienia ocznego tonometrem aplanacyjnym
Pacjent badany jest w pozycji siedzącej, po uprzednim znieczuleniu oka jak przy tonometrii impresyjnej, ale z dodatkiem barwnika - fluoresceiny. Pacjent siada przy lampie szczelinowej, w którą wmontowany jest tonometr. Następnie opiera głowę i czoło o podpórki, patrząc na wprost na specjalny wskaźnik. Oczy powinny być szeroko otwarte, w przeciwnym przypadku lekarz musi przytrzymać powieki palcami. Następnie lekarz zbliża głowicę tonometru do rogówki, a w chwili jej styku z rogówką powstaje okrężny menisk cienkiej warstwy płynu łzowego, fluoryzującego w niebieskim świetle. Lekarz odpowiednim pokrętłem tak dostosowuje siłę ucisku tonometru, aby zaobserwować właściwy obraz półokręgów, utworzonych z cienkiej warstwy płynu łzowego na uciskanej rogówce. Wynik pomiaru odczytuje się w mmHg. Patrz dodatkowo "Opis metod znieczulenia" w "Metody anestezjologiczne w badaniach diagnostycznych" w rozdziale "Metody znieczulania".

Wynik badania przekazywany jest w formie krótkiego opisu z podaniem wartości ciśnienia ocznego.

Badanie trwa kilka minut