Nadwaga i otyłość

Nadwaga i otyłość zwiększają ryzyko wielu chorób, a otyłość jest przewlekłą, złożoną i nawrotową chorobą wymagającą indywidualnego podejścia. W ocenie wykorzystuje się między innymi BMI i pomiar obwodu talii, natomiast leczenie może obejmować zmianę sposobu żywienia i aktywności, wsparcie psychologiczne, farmakoterapię oraz leczenie chirurgiczne.

Co to jest otyłość?

Otyłość jest przewlekłą, złożoną i nawrotową chorobą, w której dochodzi do nadmiernego nagromadzenia tkanki tłuszczowej zwiększającego ryzyko pogorszenia zdrowia. Jej rozwój wiąże się z oddziaływaniem czynników biologicznych, genetycznych, środowiskowych, psychospołecznych i związanych ze stylem życia.

Otyłości towarzyszą liczne powikłania ze strony układu sercowo-naczyniowego i innych narządów.

BMI

BMI (Body Mass Index), czyli wskaźnik masy ciała, opisuje relację pomiędzy masą ciała a wzrostem. Jest wskaźnikiem pośrednim i nie mierzy bezpośrednio ilości tkanki tłuszczowej, dlatego wynik należy interpretować wraz z innymi informacjami, np. obwodem talii i stanem zdrowia.

Wskaźnik Masy Ciała obliczamy wg poniższego wzoru:

Osoby o BMI przekraczającym 25 kg/m²mają nadwagę, przy BMI od 30 kg/m²mówimy o otyłości.

Im wyższy wskaźnik BMI – tym większa zapadalność na różne schorzenia.

Dotyczy to szczególnie takich chorób jak: nadciśnienie tętnicze, choroba niedokrwienna serca, hiperlipidemia, cukrzyca typu II, zespół zaburzeń oddychania w czasie snu, niektóre nowotwory złośliwe (rak jelita grubego, rak piersi, rak trzonu macicy).

Klasyfikacja otyłości w zależności od BMI wg WHO, Report of a WHO „Consultation on Obesity”, Genewa 1997

Uwaga:

BMI ma ograniczenia i wymaga ostrożnej interpretacji w poniższych grupach osób:

• kobiety ciężarne
• sportowcyoraz osoby o rozbudowanej tkance mięśniowej
• dzieci i młodzież, u których stosuje się siatki centylowe odpowiednie dla wieku i płci
• osoby starsze, zwłaszcza gdy dokładny pomiar wzrostu jest utrudniony lub zmienił się skład ciała

Obwód pasa

Obwód pasa stanowi także cenny wskaźnik stanu zdrowia. Badania przeprowadzone w ostatnich latach na grupie kilkunastu tysięcy dorosłych osób wykazały, że wysokie ciśnienie tętnicze, zaburzenia oddychania, wysoki poziom cholesterolu i cukrzyca występują częściej u mężczyzn z obwodem pasa powyżej 102 cm i u kobiet z obwodem pasa powyżej 88 cm, w porównaniu do grupy osób szczupłych.

Większy obwód talii wiąże się ze zwiększonym ryzykiem zaburzeń metabolicznych, w tym cukrzycy typu 2 i chorób układu sercowo-naczyniowego. Pomiar ten należy oceniać razem z BMI i innymi czynnikami ryzyka.

Typy otyłości

Otyłość typu „gruszka” (udowo-pośladkowa) częściej występuje u kobiet.

Otyłość typu „jabłko” (otyłość brzuszna, wisceralna – tkanka tłuszczowa zlokalizowana jest głównie wewnątrz jamy brzusznej) częściej dotyczy mężczyzn.

Różnice częstości występowania powyższych typów otyłości, w zależności od płci, wynikają z różnego rozmieszczenia tkanki tłuszczowej uwarunkowanego czynnikami hormonalnymi i genetycznymi.

W otyłości typu „jabłka” występuje większe ryzyko chorób towarzyszących. Częściej pojawiają się zaburzenia metaboliczne, prowadzące do nadciśnienia tętniczego, choroby wieńcowej, cukrzycy i innych chorób układu krążenia.

U kobiet w okresie pomenopauzalnym ryzyko wystąpienia otyłości brzusznej staje się podobne jak w grupie mężczyzn w związku z ustaniem produkcji żeńskich hormonów płciowych przez jajniki .

WHR (waist-to-hip ratio)

Aby opisać rozmieszczenie tkanki tłuszczowej, można zmierzyć obwód talii i bioder, a następnie obliczyć ich stosunek – WHR (waist-to-hip ratio). Współcześnie w ocenie otyłości brzusznej wykorzystuje się również sam obwód talii oraz stosunek obwodu talii do wzrostu. Wyniki powinny być interpretowane w kontekście płci, pochodzenia etnicznego, BMI i ogólnego stanu zdrowia.

Przyczyny otyłości

Czynniki dziedziczne– skłonność do otyłości często występuje rodzinnie, a w jej rozwoju uczestniczą liczne warianty genetyczne wpływające między innymi na regulację apetytu, magazynowanie energii i jej wydatkowanie. Predyspozycja genetyczna nie przesądza jednak sama o wystąpieniu choroby.

Czynniki fizjologiczne– apetyt i gospodarka energetyczna są regulowane przez złożone mechanizmy obejmujące układ nerwowy, hormony, przewód pokarmowy, tkankę tłuszczową i metabolizm. Nadwyżka energii, niezależnie od jej źródła, może być magazynowana w tkance tłuszczowej.

Czynniki psychologiczne– emocje, stres, jakość snu, zdrowie psychiczne i wyuczone wzorce zachowań mogą wpływać na sposób jedzenia oraz aktywność. Nie oznacza to, że otyłość jest skutkiem słabej woli lub można ją utożsamiać z uzależnieniem. Stygmatyzacja może pogarszać samopoczucie i utrudniać korzystanie z pomocy.

Styl życia i środowisko– na bilans energetyczny wpływają między innymi dostępność żywności, jej skład, aktywność fizyczna, sen, praca, stres i warunki społeczne. Nadmierne spożycie alkoholu dostarcza dodatkowej energii i zwiększa ryzyko wielu chorób.

Palenie papierosów nie jest sposobem kontroli masy ciała. Po zaprzestaniu palenia masa ciała może przejściowo wzrosnąć, jednak korzyści zdrowotne z rzucenia palenia zdecydowanie przeważają nad tym ryzykiem.

Choroby związane z otyłością

Otyłość jest związana z częstszym występowaniem następujących schorzeń:

• Cukrzyca typu 2– otyłość zwiększa ryzyko jej rozwoju. U osób z nadmierną masą ciała umiarkowana, trwała redukcja masy może poprawić kontrolę glikemii i wrażliwość na insulinę; leczenie zawsze ustala lekarz.
• Nadciśnienie tętnicze– występuje częściej u osób chorujących na otyłość, a zmniejszenie masy ciała może wspierać obniżenie ciśnienia.
• Hiperlipidemia– czyli podwyższenie poziomu cholesterolu i trójglicerydów we krwi. Poza poziomem całkowitego cholesterolu ważny dla ryzyka chorób serca jest też stosunek pomiędzy „dobrym” – cholesterol HDL i „złym” cholesterolem – cholesterol LDL. Stosunek ten jest niekorzystny u osób otyłych.
• Udar mózgowy– otyłość należy do czynników zwiększających ryzyko chorób sercowo-naczyniowych, w tym udaru.
• Niewydolność serca– ryzyko jej rozwoju jest większe u osób chorujących na otyłość.
• Choroba niedokrwienna serca (choroba wieńcowa)– otyłość zwiększa ryzyko jej rozwoju i może utrudniać rehabilitację po incydentach sercowo-naczyniowych.
• Kamica pęcherzyka żółciowego– występuje częściej u osób chorujących na otyłość; ryzyko może wzrosnąć także podczas bardzo szybkiej redukcji masy ciała.
• Zmiany zwyrodnieniowe stawów– stawy podlegające nadmiernym obciążeniom szybciej ulegają uszkodzeniu, prowadzi to do zespołów bólowych, np. kręgosłupa, stawów kolanowych.
• Nowotwory– otyłość zwiększa ryzyko rozwoju niektórych nowotworów, między innymi jelita grubego, piersi po menopauzie i trzonu macicy.
• Zaburzenia oddychania w czasie snu– objawiające się m.in. zespołem hipowentylacji bądź bezdechu sennego.
• Żylaki kończyn dolnych– u osoby otyłej gorsze są warunki odpływu krwi z kończyn dolnych. Prowadzi to do nadmiernego wypełnienia krwią żył a w konsekwencji – do powstawania żylaków.
• Zaburzenia hormonalne i powikłania ciąży– częściej występują u otyłych kobiet.
• Zespół metaboliczny– współwystępowanie otyłości brzusznej, zaburzeń gospodarki glukozowej i lipidowej oraz podwyższonego ciśnienia tętniczego zwiększa ryzyko cukrzycy typu 2 i chorób sercowo-naczyniowych.

Korzyści wynikające z utraty masy ciała

• obniżenie ciśnienia tętniczego krwi
• obniżenie poziomu glukozy we krwi oraz wzrost wrażliwości na insulinę (bardzo istotne u chorych z upośledzoną tolerancją glikemii oraz cukrzycą)
• obniżenie stężenia cholesterolu (spada cholesterol całkowity oraz frakcja LDL, natomiast korzystnie wzrasta frakcja HDL)
• możliwość zmniejszenia dawek leków stosowanych w leczeniu nadciśnienia tętniczego i cukrzycy
• zmniejszenie ryzyka rozwoju choroby wieńcowej
• lepsze samopoczucie i zwiększenie długości życia
• więcej energii życiowej
• wzrost samooceny i wiary w siebie

Tłuszcz w diecie

Znaczenie ma nie tylko ilość tłuszczu w diecie, lecz także jego rodzaj oraz całkowita wartość energetyczna sposobu żywienia. Nadmierne spożycie produktów wysoko przetworzonych, bogatych w tłuszcze nasycone, cukry i sól może sprzyjać przyrostowi masy ciała i pogarszać zdrowie metaboliczne.

Tłuszcz jest potrzebnym składnikiem diety: dostarcza energii, niezbędnych kwasów tłuszczowych i umożliwia wchłanianie witamin A, D, E i K. Warto preferować źródła nienasyconych kwasów tłuszczowych, takie jak oleje roślinne, orzechy, nasiona i ryby, a ograniczać tłuszcze nasycone i trans.

Produkty bogate w tłuszcz mają wysoką gęstość energetyczną, dlatego wielkość porcji i częstotliwość ich spożywania wpływają na bilans energetyczny. Zalecenia powinny uwzględniać cały sposób żywienia, a nie pojedynczy składnik.

Sposoby zmniejszenia spożycia tłuszczu w diecie to:

• Zmiana stylu żywienia: wzrost spożycia warzyw, owoców, produktów zbożowych, chudych ryb.
• Wykorzystanie technologii przyrządzania potraw sprzyjających ograniczeniu stosowania tłuszczu (smażenie beztłuszczowe, grill).
• Zmniejszenie ilości tłuszczu dodawanego do potraw (sosy, zasmażki).
• Wybieranie produktów o obniżonej zawartości tłuszczu: (margaryny, chude mleko i jego przetwory, drób – indyk, kurczak).
• Unikanie produktów zawierających „ukryty tłuszcz”: żółte sery, tłuste białe sery, pasztety, podroby, kremy do ciast, dania typu fast-food, chipsy.

Wpływ tłuszczu na rozwój otyłości

Wykazano, że istnieje silny związek między spożyciem tłuszczu a jego ilością w organizmie. Obserwacja ta wynika z wielu badań dotyczących różnych krajów.

Wyniki badań świadczą także, że wraz ze wzrostem procentowej zawartości tłuszczu w diecie zwiększa się wartość wskaźnika masy ciała (BMI).

Powstawanie otyłości w wyniku stosowania diety obfitującej w tłuszcz zależy nie tylko od nadmiaru spożywanych kalorii. W badaniach nad dietami wykazano, że nadmiar spożywanej energii powoduje większy wzrost masy ciała po przyjmowaniu tłuszczu w porównaniu z węglowodanami i białkami.

Wynika to z faktu, że kalorie pochodzące z tłuszczu są szczególnie łatwo zamieniane na tłuszcz tkankowy (koszt magazynowania wynosi 4% energii), natomiast kalorie pochodzące z węglowodanów potrzebują dodatkowej energii na przekształcenie w tłuszcz zapasowy tj. 23% energii dla lipogenezy (zamiany w tłuszcz) i 12% dla procesów glikogenezy (zamiany w glikogen w wątrobie).

Tłuszcz a odczuwanie sytości

Tłuszcz zwiększa gęstość energetyczną posiłków i może opóźniać opróżnianie żołądka. Na sytość wpływają jednak także białko, błonnik, objętość posiłku, stopień przetworzenia oraz indywidualne mechanizmy regulacji apetytu.

Potrawy bogate w tłuszcz w niewielkim stopniu wymagają żucia, sprzyja to szybkiemu przyjmowaniu nadmiaru energii, w odróżnieniu od produktów obfitujących w błonnik. W połączeniu z walorami smakowymi pokarmów zawierających tłuszcz stanowi to zachętę do wybierania potraw sprzyjających tyciu.

Sposoby leczenia otyłości

Dieta– sposób żywienia powinien być dopasowany do stanu zdrowia, potrzeb, preferencji i możliwości pacjenta. Zwykle zaleca się umiarkowany deficyt energetyczny, ograniczenie produktów wysoko przetworzonych, cukrów dodanych i nadmiaru tłuszczów nasyconych oraz większy udział warzyw, produktów pełnoziarnistych, nasion roślin strączkowych i innych produktów o wysokiej wartości odżywczej. Tempo redukcji masy ciała ustala się indywidualnie.

Ruch – zwiększona aktywność fizyczna stanowi obok sposobu żywienia ważny element leczenia otyłości. Pomaga zwiększyć wydatek energii i poprawiać współistniejące zaburzenia metaboliczne. Rodzaj aktywności powinien być akceptowany przez pacjenta, dostosowany do jego dnia, wydolności krążeniowo-oddechowej i sprawności ruchowej. Początkowo warto wybierać ćwiczenia, które nie obciążają nadmiernie kolan, bioder i kręgosłupa, a intensywność zwiększać stopniowo.

Leki– farmakoterapia może być elementem kompleksowego leczenia otyłości. O jej zastosowaniu decyduje lekarz, uwzględniając BMI, choroby współistniejące, przeciwwskazania i dotychczasowy przebieg leczenia.

Leczenie chirurgiczne– operacje bariatryczne i metaboliczne rozważa się u wybranych pacjentów po ocenie przez doświadczony zespół. Kwalifikacja zależy od BMI, chorób współistniejących, dotychczasowego leczenia oraz bilansu korzyści i ryzyka.

Wsparcie psychologiczne– może pomagać rozpoznawać wzorce jedzenia, radzić sobie ze stresem, wzmacniać samoocenę i budować trwałe zachowania wspierające zdrowie. Powinno być dostosowane do potrzeb pacjenta i wolne od oceniania.

Unikanie ponownego wzrostu wagi

Ponowny wzrost masy ciała jest częsty, ponieważ otyłość ma charakter przewlekły i nawrotowy, a organizm może przeciwdziałać utracie masy między innymi przez zmiany apetytu i wydatku energetycznego. Dlatego ważne są długoterminowy plan, regularna kontrola efektów oraz możliwość modyfikowania leczenia.

Czy wiesz, że?

Nawet niewielka utrata masy ciała rzędu 5-10% wyjściowej masy ciała może przynieść istotne korzyści zdrowotne. Wcale nie jest konieczne dążenie do uzyskania idealnej sylwetki. Bardziej istotna jest utrata mniejszej liczby kilogramów ale za to utrzymanie obniżonej masy ciała w dłuższym okresie.

Otyłość trzewna (typu „jabłka”) jest jednym z głównych czynników ryzyka prowadzących do występowania u pacjenta otyłego nadciśnienia tętniczego, choroby wieńcowej i niewydolności serca oraz miażdżycy.

Jadłowstręt psychiczny i bulimia

Środowisko, media i presja dotycząca wyglądu mogą wpływać na zachowania żywieniowe i obraz własnego ciała, ale zaburzenia odżywiania nie mają jednej przyczyny.

Do zaburzeń odżywiania należą między innymi jadłowstręt psychiczny i bulimia. Mogą występować u osób każdej płci i w różnym wieku, choć niektóre z nich częściej rozpoczynają się w okresie dorastania lub wczesnej dorosłości.

Rozpoznanie zaburzenia odżywiania opiera się na aktualnych kryteriach diagnostycznych i całościowej ocenie. Objawy mogą obejmować między innymi ograniczanie jedzenia, napady objadania się, zachowania kompensacyjne, silny lęk przed przyrostem masy ciała lub nadmierne uzależnianie samooceny od masy i kształtu ciała.

Zaburzenia odżywiania mają złożone uwarunkowania biologiczne, psychologiczne, rodzinne i społeczne. Nie można ich przypisać jednemu konfliktowi, określonemu typowi osobowości ani relacji z konkretnym członkiem rodziny.

Początek zaburzenia może wyglądać różnie. Niepokój powinny budzić między innymi szybko narastające ograniczenia żywieniowe, znaczne wahania masy ciała, napady objadania się, prowokowanie wymiotów, nadużywanie środków przeczyszczających lub nadmierne ćwiczenia.

Niedożywienie może prowadzić do groźnych zaburzeń krążenia, gospodarki wodno-elektrolitowej i hormonalnej, a także osłabienia oraz pogorszenia funkcjonowania psychicznego.

Leczenie powinno być prowadzone przez zespół mający doświadczenie w zaburzeniach odżywiania. Hospitalizacja jest potrzebna w części przypadków, zwłaszcza przy zagrożeniu życia, ciężkim niedożywieniu, zaburzeniach elektrolitowych lub znacznym ryzyku samobójczym; nie jest jednak konieczna u każdej osoby.

W jadłowstręcie psychicznym istotne jest bezpieczne odżywienie organizmu i leczenie następstw niedożywienia. Tempo zwiększania podaży energii oraz sposób żywienia ustala zespół medyczny, monitorując między innymi ryzyko zespołu ponownego odżywienia.

W leczeniu zaburzeń odżywiania wykorzystuje się psychoterapię, opiekę lekarską i żywieniową, a w wybranych sytuacjach leki. Plan zależy od rodzaju zaburzenia, wieku, stanu somatycznego i psychicznego oraz sytuacji pacjenta. Wczesne rozpoczęcie specjalistycznego leczenia poprawia rokowanie.

Otyłość – najczęstsze pytania i odpowiedzi

Czy otyłość jest częstym zjawiskiem w Polsce?

Otyłość jest częstą chorobą i jej rozpowszechnienie rośnie na świecie. Dane epidemiologiczne zmieniają się w czasie, dlatego aktualnej sytuacji w Polsce należy szukać w bieżących raportach zdrowia publicznego.

Co jest najczęstszą przyczyną nadwagi i otyłości?

Otyłość jest chorobą wieloczynnikową. Na jej rozwój wpływają między innymi predyspozycje genetyczne, mechanizmy biologiczne regulujące apetyt i metabolizm, przyjmowane leki, choroby, sen, stres, aktywność fizyczna, sposób żywienia oraz środowisko społeczne i ekonomiczne.

Jak często powinniśmy kontrolować wagę ciała?

Częstotliwość ważenia warto dostosować do celu i samopoczucia. Jeśli masa ciała jest monitorowana, pomiary najlepiej wykonywać w podobnych warunkach i oceniać trend, ponieważ dobowe wahania są naturalne. U osób, u których ważenie nasila lęk lub niezdrowe zachowania, sposób kontroli należy omówić ze specjalistą.

Jakie są zasady leczenia otyłości?

Leczenie otyłości powinno być indywidualne i uwzględniać stan zdrowia, choroby współistniejące, wcześniejsze doświadczenia, potrzeby i preferencje pacjenta. Może obejmować żywienie, aktywność fizyczną, sen, wsparcie behawioralne i psychologiczne, a w odpowiednich przypadkach także leki lub chirurgię bariatryczną.

Czy otyłość zwiększa ryzyko rozwoju innych chorób?

Otyłość zwiększa ryzyko między innymi cukrzycy typu 2, nadciśnienia, zaburzeń lipidowych, chorób sercowo-naczyniowych, bezdechu sennego, choroby zwyrodnieniowej stawów i niektórych nowotworów. Może także współwystępować z depresją i zaburzeniami odżywiania. Stygmatyzacja i dyskryminacja dodatkowo pogarszają zdrowie oraz jakość życia.

Czy to prawda, że osoby otyłe żyją krócej?

Otyłość wiąże się ze zwiększonym ryzykiem wielu poważnych chorób i przedwczesnego zgonu. Wielkość ryzyka zależy jednak także od rozmieszczenia tkanki tłuszczowej, chorób współistniejących, sprawności fizycznej, palenia tytoniu i innych czynników.

Czy podczas odchudzania warto stosować głodówki?

To prawda, że słyszy się o coraz powszechniejszym stosowaniu głodówek podczas odchudzania, ale nie jest to dobra metoda. Szczególnie, gdy osoba choruje na otyłość powikłaną współistniejącymi chorobami. Głodówka również nie zapewni utrzymania prawidłowej wagi. Bardzo często powoduje pogłębienie już istniejącego problemu, a na pewno u większości prowadzących głodówkę „na własną rękę” niedoborów składników bezwzględnie potrzebnych do prawidłowego funkcjonowania organizmu.

Ile posiłków dziennie powinienem spożywać podczas odchudzania?

Nie ma jednej właściwej liczby posiłków dla wszystkich. Dla części osób wygodne są trzy większe posiłki, dla innych częstsze i mniejsze. Ważne, aby przyjęty rytm był możliwy do utrzymania, zapewniał odpowiednią wartość odżywczą i pomagał realizować indywidualny plan leczenia.

Czy osoby otyłe częściej chorują na nadciśnienie tętnicze i cukrzycę?

Tak, otyłość zwiększa ryzyko nadciśnienia tętniczego i cukrzycy typu 2, ale nie oznacza, że choroby te wystąpią u każdej osoby. Ryzyko zależy od wielu czynników i warto je oceniać na podstawie regularnych pomiarów ciśnienia oraz badań laboratoryjnych.

Czy podczas odchudzania muszę unikać pieczywa, ziemniaków i makaronu?

Nie trzeba całkowicie rezygnować z pieczywa, ziemniaków ani makaronu. Znaczenie mają porcje, sposób przygotowania i cały jadłospis. Zwykle warto wybierać produkty pełnoziarniste, kasze i inne źródła błonnika oraz unikać nadmiaru kalorycznych dodatków.

Staram się schudnąć. Lekarz zalecił abym jadł jak najwięcej jarzyn i warzyw. Niestety surówki powodują u mnie dokuczliwe wzdęcia. Jak sobie z tym poradzić?

Warto obserwować, które produkty i wielkości porcji nasilają wzdęcia, a następnie wprowadzać zmiany pojedynczo. Część warzyw można spożywać po obróbce termicznej. Jeśli dolegliwości są nasilone, utrzymują się lub towarzyszą im inne objawy, należy omówić je z lekarzem lub dietetykiem.

Czy ważne jest aby posiłki były zawsze o tej samej porze np. 7.00, 16.00, 20.00?

Posiłki nie muszą odbywać się codziennie o identycznych godzinach. Regularny rytm może jednak ułatwiać planowanie jedzenia i kontrolę głodu. Liczbę posiłków i odstępy między nimi należy dopasować do trybu dnia, zdrowia i preferencji.

W prasie jest dużo reklam L-Karnityny. Czy dzięki temu środkowi można schudnąć?

L-karnityna nie jest samodzielnym, skutecznym leczeniem nadwagi ani otyłości. Suplementy obiecujące szybkie chudnięcie nie zastępują kompleksowego postępowania, a ich stosowanie warto skonsultować z lekarzem lub farmaceutą.

Czy podczas odchudzania trzeba jeść tabletki z witaminami?

I tak i nie. Jeżeli dieta jest prawidłowo ułożona to nie jest to konieczne, ale ważniejszym czynnikiem jest konieczna ocena stanu odżywienia chorego a tu potrzebna jest już pomoc lekarza, który podejmie się określenia, czego brakuje czy to w diecie czy w organizmie.

Mam 35 lat, 176 cm wzrostu i ważę 112 kg. Właśnie zacząłem odchudzanie. Ile kilogramów miesięcznie mam schudnąć aby było to bezpieczne?

Bezpieczne tempo zmniejszania masy ciała jest indywidualne i zależy między innymi od stanu zdrowia, wyjściowej masy, zastosowanego leczenia i możliwości utrzymania zmian. Cel oraz sposób monitorowania najlepiej ustalić z lekarzem lub dietetykiem.

Mam 37 lat, 180 cm wzrostu i ważę 96 kg. Czy chodzenie na siłownię jest bezpieczne dla osoby z nadwagą?

Bezpieczniejsze jest codzienne gimnastykowanie się w domu, basen czy rower, ponieważ chodzi tu raczej o wprowadzenie regularnego codziennego ruch niż 2 -3 razy wyjście na siłownię. Przy tej wadze siłownia nie jest przeciwwskazaniem pod warunkiem, że nie ma powodów zdrowotnych, które by nie pozwalały bezpiecznie trenować pod okiem trenera.

Czy są jakieś sposoby aby uniknąć przy odchudzaniu zjawiska „jo-jo”?

Ryzyko ponownego wzrostu masy ciała zmniejsza plan, który można utrzymać długoterminowo: dopasowany sposób żywienia, regularna aktywność, odpowiedni sen, monitorowanie efektów i wsparcie specjalistyczne. Nie ma obowiązku jedzenia 5–7 posiłków ani przyjmowania dokładnie 2 litrów płynów przez każdą osobę.

Czy normy, wg których oceniamy czy ktoś ma nadwagę są różne zależnie od wieku człowieka?

U dorosłych podstawowe progi BMI są takie same niezależnie od wieku i płci, choć interpretacja wyniku powinna uwzględniać skład ciała, obwód talii, pochodzenie etniczne i stan zdrowia. U dzieci i młodzieży stosuje się wartości zależne od wieku i płci.

Mam 30 lat, wzrost 167 cm i ważę 76 kg – czy mam nadwagę?

BMI dla podanych wartości wynosi około 27,3 kg/m², co u osoby dorosłej mieści się w zakresie nadwagi. Sama wartość BMI nie wystarcza jednak do wyznaczenia docelowej masy ciała; cel powinien uwzględniać zdrowie, obwód talii, skład ciała i indywidualne możliwości.

Czy rzucenie palenia papierosów może spowodować tendencję do tycia? Jak temu zapobiec?

Po rzuceniu palenia u części osób występuje niewielki wzrost masy ciała, związany między innymi ze zmianą apetytu i metabolizmu. Nie należy z tego powodu rezygnować z odstawienia tytoniu. Pomocne mogą być regularne posiłki, aktywność i profesjonalne wsparcie w leczeniu uzależnienia.

Mam nadwagę. Czy warto jest jechać na wczasy dla odchudzających się?

Wyjazd może pomóc rozpocząć zmianę nawyków, jeśli program jest prowadzony przez wykwalifikowany zespół i nie opiera się na głodówkach ani obietnicach szybkiego efektu. Najważniejsze jest jednak przygotowanie planu możliwego do kontynuowania po powrocie do codziennego życia.

Czy podczas odchudzania trzeba szczególnie unikać alkoholu?

Tak podczas odchudzania jak i później, gdy przyjdzie czas na utrzymywanie wagi prawidłowej nie należy pić alkoholu, a jeżeli to z wyjątkowym umiarem. Gdy alkohol jest główną przyczyną nadwagi-otyłości to powinno się zupełnie zrezygnować z picia.

Jaki alkohol ma najwięcej kalorii? Jeśli jestem na imprezie, czy lepiej wypić 1 piwo (0.5 litra) czy 1 drinka (50 g wódki + Cola)?

Kaloryczność piwa i drinka zależy od objętości, zawartości alkoholu oraz użytych dodatków, więc nie można wskazać jednej zawsze korzystniejszej opcji. Alkohol dostarcza energii i może utrudniać realizację planu żywieniowego; im mniej, tym mniejsze ryzyko zdrowotne.

Czy odchudzać się można samemu, czy niezbędna jest kontrola lekarska?

Proste, bezpieczne zmiany stylu życia można rozpocząć samodzielnie, ale konsultacja jest szczególnie wskazana przy otyłości, chorobach współistniejących, przyjmowaniu leków, objawach zaburzeń odżywiania lub planowaniu dużego deficytu energetycznego. Specjalista pomaga dobrać skuteczne i możliwe do utrzymania postępowanie.

Opracowanie: dr med. Grzegorz Kuchta
Choroby wewnętrzne
Akademia Medyczna w Gdańsku