Opracowanie: Krzysztof Lewandowski
Lekarz chorób wewnętrznych
Klinika Hematologii AM w Gdańsku


Co to są leukocyty czyli krwinki białe?
Leukocyty (tzw. krwinki białe) stanowią niejednorodną grupę komórek. Najliczniejsze wśród nich są granulocyty obojętnochłonne (55-75% wszystkich leukocytów), do zadań których należy pochłanianie (tzw. fagocytoza) drobnoustrojów, które wtargnęły do organizmu i unieszkodliwienie ich. Zdjęcie przedstawia granulocyt obojętnochłonny w otoczeniu licznych krwinek czerwonych.



Inna grupę komórek stanowią limfocyty (25 - 40%), które także niszczą drobnoustroje między inymi przez wytwarzanie przeciwciał czyli cząsteczek białkowych (z grupy immunoglobulin), specyficznie wiążących się z niszczonym drobnoustrojem, co skutecznie go unieszkodliwia. Zdjęcie przedstawia prawidłowy limfocyt.



Monocyty obecne są w ilości 4 - 8 % wszystkich krwinek białych i spełniają podobną funkcję jak granulocyty obojętnochłonne: fagocytują i unieszkodliwiają organizmy chorobotwórcze.

Jeszcze mniej licznie reprezentowane są granulocyty kwasochłonne (tzw. eozynofile, 2-4 %), również aktywnie niszczące drobnoustroje, oraz biorące udział w hamowaniu reakcji uczuleniowych.

Najrzadziej wśród krwinek białych spotyka się granulocyty zasadochłonne (bazofile - 1% krwinek białych). Odgrywają one podstawową rolę w powstawaniu reakcji uczuleniowych (alergicznych), a uwalniana przez nie substancja - histamina - jest bezpośrednio odpowiedzialna za objawy uczulenia (m.in. zaczerwienienie skóry, pokrzywka, obrzęk, napad duszności i kaszlu, w skrajnych przypadkach gwałtowny spadek ciśnienia krwi i nawet zgon).

Co to są płytki krwi?
Płytki krwi czyli trombocyty są odpowiedzialne za prawidłowe krzepnięcie krwi. Ich liczba wynosić powinna 150 - 400 tys. w 1 mm3. Są to małe, mniejsze od erytrocytów komórki, pozbawione jąder komórkowych, przylegające w miejscu uszkodzenia do ściany naczynia krwionośnego. Dzięki nagromadzeniu płytek, dochodzi do "tymczasowego" naprawienia ściany naczynia przez tzw czop płytkowy, co skutkuje zatrzymaniem krwawienia z uszkodzonego naczynia. Na zdjęciu widocznych jest osem prawidłowych płytek krwi (fioletowe) pośród licznych krwinek czerwonych.



Co poza płytkami bierze udział w zatrzymywaniu krwawienia?
Obok płytek krwi ważną rolę w procesie hamowania krwawienia odgrywają białkowe substancje rozpuszczone we krwi - tzw. osoczowe czynniki krzepnięcia. W wyniku aktywacji kolejnych białek tego układu dochodzi do przepojenia nitkami tzw. włóknika (fibryną) wytworzonego wcześniej czopu płytkowego. Stanowi to końcowy etap w procesie krzepnięcia. Niedobór choćby jednego z czynników krzepnięcia może prowadzić do poważnych zaburzeń krzepnięcia.

Co to jest hemofilia?
Przykładem zaburzeń w osoczowym układzie krzepnięcia może być hemofilia, wrodzona choroba, na którą chorują nieomal wyłącznie mężczyźni (kobiety nie chorują lecz ją przenoszą). Istnieją trzy typy hemofilii, najczęstsza hemofilia A (niedobór czynnika VIII krzepnięcia), dziesięciokrotnie rzadsza jest hemofilia B (niedobór czynnika IX). Nasilenie objawów choroby zależy od poziomu danego czynnika, przy ilości < 5% wartości prawidłowej, objawy w postaci samoistnych wylewów, zwłaszcza do stawów i mięśni są znacznie nasilone. Powtarzające się wylewy upośledzają ruchomość w stawach co z czasem prowadzi do ich unieruchomienia. W chwili obecnej leczenie polega na uzupełnieniu brakującego czynnika. Wykonuje się to okresowo, w przypadkach krwawienia lub jako przygotowanie do zabiegu chirurgicznego, można podnieść stężenie czynnika krzepnięcia poprzez transfuzję koncentratu danego czynnika, który jest uzyskiwany z osocza krwi oddawanej w stacjach krwiodawstwa.

Co to jest białaczka?
Białaczka jest chorobą nowotworową rozpoznawaną w każdym wieku. Nazwa tej choroby wiąże się z często (chociaż nie zawsze) występującym objawem - zwiększoną liczbą białych krwinek. Dochodzi w jej przebiegu do powstawania w szpiku bardzo dużej ilości identycznych komórek o nieprawidłowym wyglądzie i upośledzonej funkcji. Z drugiej strony, zmniejsza się ilość prawidłowych krwinek, co jest odpowiedzialne za typowe objawy choroby: osłabienie, bladość, nawracające ciężkie infekcje, skłonność do krwawień i siniaczenia, obecność drobnych punkcikowatych, fioletowoczerwonych wybroczyn na skórze. W zależności od rodzaju występujących komórek nowotworowych, białaczki dzieli się na ostre, w których pierwsze objawy wyprzedzają rozpoznanie zwykle na kilka tygodni, oraz białaczki przewlekłe, w których od momentu pojawienia się symptomów choroby do ustalenia rozpoznania mija wiele miesięcy, a nawet lat. Każdy z tych dwóch typów białaczek dzeli się ponadto na szpikowe i limfatyczne. Leczenie białaczek prowadzi się nieomal wyłącznie przy pomocy tzw "chemioterapii", czyli leków niszczących komórki nowotworowe. W przypadku białaczek ostrych, leczenie musi być podjęte bezwłocznie po ustaleniu rozpoznania; nieleczone zawsze prowadzą do zgonu. Podobnie, dość pilnie wdraża się odpowiednią terapię w przewlekłej białaczce szpikowej. Natomiast w przypadku przewlekłych białaczek limfatycznych, z wdrożeniem terapii wyczekuje się określonego stopnia zaawansowania.

W jakim celu przeprowadza się przeszczepy szpiku?
Przeszczepy szpiku przeprowadzane są najczęściej w ostrych białaczkach i w przewlekłej białaczce szpikowej. Dla znacznej części chorych są jedyną szansą na trwałe wyleczenie z choroby nowotworowej. W przypadku przeszczepów komórek szpiku pochodzących od rodzeństwa lub dawcy niespokrewnionego (tzw. przeszczep allogeniczny), wyleczalność sięga 60%. W przeszczepach komórek szpiku pobieranych od samego chorego w okresie ustąpienia objawów choroby (tzw. przeszczepy autologiczne), szanse na powodzenie są nieco niższe i wynoszą ok. 30%.