Opracowanie: Krzysztof Lewandowski
Lekarz chorób wewnętrznych
Klinika Hematologii AM w Gdańsku


BIAŁACZKI OSTRE

Białaczki ostre rozpoznawane są z reguły w ciągu kilku tygodni od wystąpienia pierwszych objawów chorobowych. Z powodu obecności jakichkolwiek z wymienionych powyżej objawów klinicznych, pacjent zgłasza się do lekarza. Typowe dla ostrych białaczek odchylenia stwierdza się często już w badaniu morfologii krwi.

   

Fot 1: Obraz mikroskopowy krwi obwodowej:

a) od osoby zdrowej (obecne są jedynie prawidłowe krwinki czerowne i białe)   b) od chorego na ostrą białaczkę (widoczne są trzy duże komórki białaczkowe)


Zmiana (wzrost lub zmniejszenie) liczby krwinek białych lub płytek krwi oraz spadek stężenia hemoglobiny w połączeniu z obecnymi objawami klinicznymi wymagają pilnego wyjaśnienia przyczyny tych odchyleń, a jedynym sposobem na to jest badanie szpiku kostnego.

   

Fot 2: Obraz mikroskopowy szpiku:

a) od osoby zdrowej (liczne prawidłowe komórki szpiku o bardzo zróżnicowanym wyglądzie)   b) od chorego na ostrą białaczkę (bardzo podobne do siebie, niedojrzałe komórki białaczkowe)

Biopsja szpiku kostnego:
Szpik kostny pobiera się do badania z dwóch okolic: z kości mostka lub z kości biodrowej. Zabieg ten, wykonywany w znieczuleniu miejscowym (u dzieci często w narkozie ogólnej) jest zabiegiem prostym i całkowicie bezpiecznym. Do badania wystarcza zwykle ok. 2 ml krwi szpikowej, zawierającej tzw. grudki szpikowe, które są miejscem powstawania wszystkich rodzajów krwinek. Grudki te są następnie rozmazywane na szkiełkach mikroskopowych, barwione i oglądane pod mikroskopem.

Jeśli zamiast różnorodnych, głównie dojrzewających i dojrzałych krwinek, w szpiku stwierdza się znaczną przewagę jednorodnej populacji bardzo młodych krwinek, upoważnia to do rozpoznania ostrej białaczki. Liczne badania uzupełniające, pozwalają na zaklasyfikowanie białaczki jako szpikowej lub limfoblastycznej, co ma podstawowe znaczenie w doborze odpowiednich leków.

Ostre białaczki limfoblastyczne są częściej rozpoznawane u dzieci. Na podstawie wyglądu komórek nowotworowych, rozróżnia się trzy typy białaczek. Typ L1 najczęściej spotykany jest u dzieci i najlepiej rokuje uzyskanie tzw. remisji czyli ustąpienie objawów choroby. Niejednokrotnie możliwe jest całkowite wyleczenie dziecka wyłącznie przy pomocy tzw. chemioterapii, która, z racji ogólnoustrojowego charakteru białaczek, jest podstawową metodą leczenia. Inne metody leczenia, na przykład radioterapia, są jedynie leczeniem uzupełniającym. Podtyp L2 jest częstszy u osób dorosłych, gorsze są efekty leczenia. Najgorzej rokującym jest bardzo rzadko rozpoznawany podtyp L3.

Ostre białaczki szpikowe są znacznie bardziej różnorodną grupą chorób. Istnieje zasadniczych 8 typów morfologicznych, różniących się przebiegiem klinicznym i rokowaniem. Białaczki szpikowe częściej wykrywane są u osób dorosłych. Efekty leczenia są gorsze niż w dziecięcych białaczkach limfoblastycznych.

Jak się leczy ostre białaczki?

Ostre białaczki są chorobami o przebiegu nawrotowym. U znacznej większości chorych po pierwszym okresie chemioterapii dochodzi do ustąpienia objawów choroby, jednak jedynie u jednej lub dwóch osób z dziesięciu rozpoczynających leczenie choroba nigdy nie powróci. U pozostałych w ciągu różnie długiego okresu czasu, nawet po kilku latach, dojdzie do nawrotu. Zasadnicze leczenie ostrych białaczek prowadzone przez kliniki hematologiczne (nie onkologiczne) jest przewidziane na okres ponad dwóch lat. Po tym czasie dopiero można rozważać zaprzestanie dalszej chemioterapii.

Ten "klasyczny" sposób postępowania uległ w ostatnim czasie pewnej zmianie. Polega ona na stosowaniu w leczeniu przeszczepu szpiku kostnego u wszystkich pacjentów, u których brak jest przeciwskazań do przeprowadzenia tego rodzaju procedury.

>> Przeszczepy szpiku