Terapia pompą baklofenową (ang. Intrathecal Baclofen Therapy - ITB Therapy ) jest kolejnym osiągnięciem współczesnej techniki medycznej które wielu chorym daje szansę na lepsze życie. Stosowana jest u pacjentów cierpiących na uogólnioną spastyczność mięśni występującą w przebiegu takich schorzeń jak mózgowe porażenie dziecięce, stwardnienie rozsiane czy też urazowe uszkodzenie rdzenia kręgowego.
Pompa, w postaci niewielkiego tytanowego krążka wielkości około 2 - 3 cm, umiejscawiana jest w powłokach brzusznych pacjenta. Zawiera ona lek (baklofen w postaci rozpuszczalnej), który pod ciśnieniem zawartego w pompie gazu wypychany jest do silikonowego drenu prowadzącego od pompy do przestrzeni podpajęczynówkowej kanału kręgowego. Możliwe jest dzięki temu podawanie leku w sposób ciągły prosto do płynu mózgowo - rdzeniowego w dawce ustalonej indywidualnie dla konkretnego chorego. Taki sposób prowadzenia terapii umożliwia tym samym dokładne dobranie dawki leku działającego w odpowiednim stężeniu bezpośrednio na układ nerwowy. Ilość podawanego leku może być poza tym w każdej chwili zmodyfikowana- pompa posiada bowiem możliwość przez skórnego programowania zewnętrzną głowicą sterującą.
Dzięki takiemu mechanizmowi działania efekt terapeutyczny osiągany jest w trakcie takiego leczenia przy mniejszych (przeszło 100 razy) dawkach preparatu niż w sytuacji terapii doustnej. Mniejsze jest też jednocześnie ryzyko wystąpienia działań niepożądanych baklofenu (przy podawaniu doustnym wpływa on na wszystkie mięśnie organizmu).
Wspomniany wcześniej dren umiejscawiany jest standardowo w okolicy lędźwiowej kręgosłupa. Zdarza się jednak również lokalizowanie go przez chirurgów wyżej, w okolicy centralnego fragmentu odcinka piersiowego kręgosłupa. Możliwe jest dzięki temu uzyskanie redukcji spastyczności mięśni kończyn górnych chorego.
Po zabiegu implantacji pompy, urządzenie przez kilka dni pozostaje wyłączone, a następnie ustala się optymalny dla chorego przepływ leku. Niestety, czasami maksymalna maksymalna dawka baklofenu podawanego w ten sposób może nie wywoływać korzystnej odpowiedzi organizmu. Terapia musi być wówczas zaprzestana.
Po wszczepieniu pompy pacjent pozostaje jeszcze 2 -3 miesiące w szpitalu w celu obserwacji i kontroli prawidłowości leczenia oraz stanu chorego. Po wypisie do domu konieczne są dalsze, regularne wizyty u lekarzy specjalistów. Bardzo ważne jest również przeszkolenie osób opiekujących się chorym z zakresu postępowania z pompą, zapobiegania powikłaniom oraz szybkiej oceny wystąpienia ewentualnych komplikacji (np. zakażenia).
Zazwyczaj, podczas regularnych wizyt w szpitalu, jeśli tylko jest potrzebne, następuje uzupełnienie leku w pompie. Dla zapewnienia ciągłości terapii urządzenie posiada jednak jeszcze dodatkowe zabezpieczenie informujące pacjenta o konieczności uzupełnienia baklofenu. W sytuacji bowiem kiedy lek się kończy, pacjent informowany jest o tym sygnałem dźwiękowym. Konieczny jest wówczas szybki kontakt z lekarzem prowadzącym. Samo uzupełnienie preparatu osiąga nakłuwając brzuch chorego i wstrzykując baklofen do pompy (na urządzeniu zlokalizowane są specjalnie do tego przeznaczone miejsca, które można nakłuć igłą). Dzieciom o masie ciała do 25kg wszczepiane są pompy które zawierają 10 ml zbiorniki na lek, natomiast pacjenci o większej masie ciała otrzymują urządzenia o pojemności 18 ml preparatu (są nieznacznie większe). Generalnie, jedna dawka leku starcza na mniej więcej miesiąc terapii. Sama pompa działa mniej więcej około 7 lat.
Zalecane jest, aby uzupełnianie leku przeprowadzane było w warunkach klinicznych o ściśle przestrzeganym czasie. Spadek objętości preparatu w zbiorniku poniżej pewnego poziomu może skutkować zmniejszeniem przepływu leku i ograniczeniem skuteczności terapii.
Obecnie w Polsce pompy są implantowane jedynie w kilku wysoko specjalistycznych szpitalach. Koszt pompy wynosi przeszło 30 tysięcy złotych, a dawka jednej ampułki baklofenu wynosi około 1 000 złotych. Zakup urządzenia jak i leku nie jest ,niestety, refundowany przez NFZ. Koszty te muszą być pokrywane z środków zorganizowanych przez pacjenta lub jego opiekunów.
Jak już wspomniano wcześniej pompy baklofenowe mają zastosowanie w leczeniu osób cierpiących na spastyczność uogólnioną (zwłaszcza jeśli dotyczy mięśni przykręgosłupowych) w przebiegu mózgowego porażenia dziecięcego, stwardnienia rozsianego czy urazu rdzenia kręgowego. Niestety, pompy nie są wszczepiane każdemu cierpiącemu choremu. Każdy pacjent jest indywidualnie kwalifikowany do implantacji. Oceniany jest wówczas m.in. dotychczasowy przebieg choroby (oporność na leczenie doustne lub nietolerancja takiego leczenia), obecny stan chorego oraz ewentualną prezencję czynników będących przeciwwskazaniem do zabiegu ( takich jak np. ostry i przewlekły stan zapalny, nadwrażliwość na baklofen , zaburzenia funkcji nerek lub wątroby). Dla licznej grupy chorych podstawową przeszkodą na drodze do nowoczesnej terapii jest niestety cena pampy oraz leku.
Ocenia się, że około 70 % pacjentów ze wszczepioną pompą baklofenową odczuwa zmniejszenie natężenia dolegliwości i poprawę komfortu życia . Terapia pompą baklofenową zdecydowanie redukuje dolegliwości bólowe, zmniejsza przykurcze mięśni, ułatwia wykonywanie takich funkcji życiowych jak mówienie, poruszanie rękoma, chodzenie oraz, co ważne, rehabilitację. Poza tym u chorych dzieci mniejsze jest ryzyko, nierzadko spotykanego uszkodzenia stawu biodrowego przez zbytnie napięcie mięśni.
Pompa baklofenowa jest istotnym i skutecznym elementem terapii. Po jej implantacji nie można jednak nigdy zaprzestawać codziennej, kluczowej dla chorego rehabilitacji.
